Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00164 003811 22407539 na godz. na dobę w sumie
Podstawy demometrii - ebook/pdf
Podstawy demometrii - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 150
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-375-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).

Publikacja zawiera omówienie podstawowych metod i narzędzi demografii matematycznej (demometrii), m.in. takich jak współczynniki demograficzne, prawdopodobieństwo zdarzeń demograficznych, tablice trwania życia, metody obliczania (szacowania) parametrów opisu ruchu naturalnego ludności czy syntetyczne miary reprodukcji ludności. Jej walorem jest klarowna prezentacja założeń i metod analizy demograficznej. Omawiane zagadnienia zostały zilustrowane przykładami i uzupełnione ćwiczeniami do samodzielnego rozwiązania.

Książka jest przeznaczona dla nauczycieli akademickich i specjalistów z zakresu demografii, a także dla studentów kierunków ekonomicznych oraz specjalności, których programy przewidują zajęcia z demografii ogólnej i matematycznej.

„Publikacja stanowi wartościowe uzupełnienie literatury traktującej o metodach analizy demograficznej ze szczególnym uwzględnieniem ujęcia wzdłużnego. Zaprezentowano w niej kilka formuł szacowania liczby i dynamiki ludności w określonych przedziałach czasu, co poszerza perspektywę oceny procesu zastępowalności pokoleń”.

Z recenzji prof. dra hab. Andrzeja Ochockiego

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Agnieszka Rossa – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Demografii, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 roku nr 41/43 RECENZENT Andrzej Ochocki REDAKTOR INICJUJĄCY Iwona Gos KOREKTA JĘZYKOWA Paweł M. Sobczak SKŁAD I ŁAMANIE Agnieszka Rossa KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/lamnee Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Agnieszka Rossa, Łódź 2019 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2019 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07706.16.0.S Ark. druk. 9,375 ISBN 978-83-8142-374-8 e-ISBN 978-83-8142-375-5 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis tre´sci Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 Rozdzia(cid:32)l 1. ISTOTA I PRZEDMIOT DEMOGRAFII . . . . . 9 1.1. Podstawowe definicje i poj (cid:44)ecia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 1.2. G(cid:32)l´owne nurty demografii Interdyscyplinarny charakter demografii . . . . . . . . . . . . 10 1.3. ´Zr´od(cid:32)la informacji w demografii . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1.4. 1.5. Poj (cid:44)ecie przestrzeni i czasu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 1.6. Poj (cid:44)ecie czasu ekspozycji i osobolat ˙zycia . . . . . . . . . . . . 13 1.7. Siatki demograficzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 ´Cwiczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Rozdzia(cid:32)l 2. WSP ´O(cid:32)LCZYNNIKI DEMOGRAFICZNE . . . . 21 2.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.2. Podzia(cid:32)l wsp´o(cid:32)lczynnik´ow demograficznych . . . . . . . . . . . . 21 2.3. Wsp´o(cid:32)lczynniki kohortowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.4. Wsp´o(cid:32)lczynniki przekrojowo-kohortowe . . . . . . . . . . . . . 26 2.5. Wsp´o(cid:32)lczynniki przekrojowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 2.6. Wybrane wsp´o(cid:32)lczynniki demograficzne . . . . . . . . . . . . . 31 2.6.1. Og´olny wsp´o(cid:32)lczynnik urodze´n (rodno´sci) . . . . . . . . 31 2.6.2. Og´olny wsp´o(cid:32)lczynnik p(cid:32)lodno´sci . . . . . . . . . . . . . 32 2.6.3. Og´olny wsp´o(cid:32)lczynnik zgon´ow . . . . . . . . . . . . . . 32 2.6.4. Wsp´o(cid:32)lczynnik przyrostu naturalnego . . . . . . . . . . 33 2.6.5. Cz (cid:44)astkowe wsp´o(cid:32)lczynniki p(cid:32)lodno´sci . . . . . . . . . . . 33 2.6.6. Cz (cid:44)astkowe wsp´o(cid:32)lczynniki zgon´ow . . . . . . . . . . . . 34 2.7. Przyk(cid:32)lady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 2.8. Prawdopodobie´nstwa zdarze´n demograficznych – uj (cid:44)ecie kohortowe i kohortowo-przekrojowe . . . . . . . . . . . . . . . 49 2.9. Zwi (cid:44)azek wsp´o(cid:32)lczynnik´ow demograficznych i prawdopodo- bie´nstw zdarze´n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 2.10. Standaryzacja i dekompozycja wsp´o(cid:32)lczynnik´ow demograficz- nych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 ´Cwiczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 6 Rozdzia(cid:32)l 3. TABLICE TRWANIA ˙ZYCIA . . . . . . . . . . . . 69 3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 3.2. Podstawowe charakterystyki TT ˙Z . . . . . . . . . . . . . . . . 69 3.3. Tablica kohortowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 3.4. Tablica przekrojowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 . . . . . . . . . . . . . 83 3.5. Strategie wyboru wsp´o(cid:32)lczynnik´ow nax 3.5.1. Model interpolacji liniowej . . . . . . . . . . . . . . . . 84 3.5.2. Model interpolacji wyk(cid:32)ladniczej . . . . . . . . . . . . . 85 3.6. TT ˙Z w analizie czasu trwania zjawisk . . . . . . . . . . . . . . 90 3.7. Koncepcja populacji stacjonarnej . . . . . . . . . . . . . . . . 91 ´Cwiczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 Rozdzia(cid:32)l 4. ROZK(cid:32)LADY CZASU TRWANIA ˙ZYCIA . . . . . 101 4.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 4.2. Niekt´ore charakterystyki funkcyjne i liczbowe . . . . . . . . . 101 4.3. Intensywno´s´c zgon´ow a wsp´o(cid:32)lczynnik zgon´ow . . . . . . . . . 106 4.4. Relacja mi (cid:44)edzy yqx a prawdopodobie´nstwami tablicowymi qx . 107 4.5. Prawa umieralno´sci – uj (cid:44)ecie historyczne . . . . . . . . . . . . . 110 ´Cwiczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 Rozdzia(cid:32)l 5. REPRODUKCJA LUDNO´SCI . . . . . . . . . . . . 113 5.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 5.2. Wska´znik dynamiki demograficznej . . . . . . . . . . . . . . . 114 5.3. Wsp´o(cid:32)lczynniki reprodukcji netto i brutto . . . . . . . . . . . . 114 5.4. Wsp´o(cid:32)lczynnik dzietno´sci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 ´Cwiczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 Rozdzia(cid:32)l 6. WZROST LICZEBNY POPULACJI . . . . . . . . 123 6.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 6.2. R´ownanie bilansowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 Intensywno´s´c wzrostu populacji 6.3. . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 6.3.1. Roczna stopa wzrostu – przypadki szczeg´olne . . . . . 129 6.3.2. Liczba osobolat ˙zycia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 . . . . . 134 Intensywno´s´c urodze´n, p(cid:32)lodno´sci, zgon´ow i migracji . . . . . . . . . . . . . . 136 6.5.1. Struktura ludno´sci w modelu Lotki . . . . . . . . . . . 139 Integralne r´ownanie reprodukcji ludno´sci . . . . . . . . 139 6.5.2. 6.5.3. Oczekiwana d(cid:32)lugo´s´c generacji . . . . . . . . . . . . . . 141 6.5.4. Wyznaczanie wsp´o(cid:32)lczynnika przyrostu naturalnego . . 142 6.5.5. Intensywno´s´c wzrostu a intensywno´s´c urodze´n, zgon´ow 144 ´Srednie trwanie ˙zycia a ´sredni wiek w chwili zgonu . . 145 6.5.6. ´Cwiczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 6.4. 6.5. Model Lotki ludno´sci ustabilizowanej Przedmowa Niniejsza ksi (cid:44)a˙zka zawiera om´owienie podstawowych metod i modeli z zakresu demografii matematycznej, zwanej w skr´ocie demometri (cid:44)a. Celem autorki by(cid:32)lo przybli˙zenie w mo˙zliwie przyst (cid:44)epny i wizualnie czytelny spos´ob metod i narz (cid:44)edzi analizy demograficznej, poprzez zilu- strowanie ich licznymi przyk(cid:32)ladami oraz zadaniami do samodzielnego rozwi (cid:44)azania. W opracowaniu pomini (cid:44)eto elementy demografii opisowej, kt´orej g(cid:32)l´ownym zadaniem jest opis liczbowy wielko´sci i struktur rze- czywistych zbiorowo´sci ludzkich wraz zachodz (cid:44)acymi w nich procesami demograficznymi. Materia(cid:32)l podzielony zosta(cid:32)l na sze´s´c rozdzia(cid:32)l´ow. W rozdziale 1 przy- bli˙zone zosta(cid:32)ly istota i przedmiot demografii, jak r´ownie˙z definicje podstawowych poj (cid:44)e´c. Rozdzia(cid:32)l 2 zawiera om´owienie og´olnych zasad konstrukcji wsp´o(cid:32)lczynnik´ow demograficznych opartych na koncepcji siatki Lexisa. Rozdzia(cid:32)l 3 prezentuje podstawowe modele dyskretne sto- sowane w demografii, czyli tablice trwania ˙zycia, zwane tak˙ze tablicami wymieralno´sci. Alternatyw (cid:44)a dla tego uj (cid:44)ecia s (cid:44)a tzw. modele z czasem ci (cid:44)ag(cid:32)lym. Niekt´ore z nich zosta(cid:32)ly przedstawione w rozdziale 4. Ko- lejny rozdzia(cid:32)l porusza podstawowe zagadnienia dotycz (cid:44)ace reprodukcji ludno´sci, natomiast rozdzia(cid:32)l ostatni kontynuuje t (cid:44)e tematyk (cid:44)e w zakresie modeli wzrostu, w tym tak˙ze modelu Lotki ludno´sci ustabilizowanej. Autorka pragnie podzi (cid:44)ekowa´c Recenzentowi ksi (cid:44)a˙zki, Profesorowi Andrzejowi Ochockiemu, za cenne uwagi i sugestie, kt´ore pomog(cid:32)ly po- prawi´c, uzupe(cid:32)lni´c i uszczeg´o(cid:32)lowi´c zagadnienia prezentowane w ksi (cid:44)a˙zce. Rozdzia(cid:32)l 1 ISTOTA I PRZEDMIOT DEMOGRAFII 1.1. Podstawowe definicje i poj (cid:44)ecia Demografia jest nauk (cid:44)a o prawid(cid:32)lowo´sciach rz (cid:44)adz (cid:44)acych rozwojem populacji, z uwzgl (cid:44)ednieniem konkretnych warunk´ow spo(cid:32)lecznych i gos- podarczych w danym okresie i na danym terytorium [Ok´olski 2004, Holzer 2006, K¸edelski, Paradysz 2006]. Kluczowym w tej definicji jest poj (cid:44)ecie populacji. Okre´slenie to powsta(cid:32)lo w XVI wieku, a jego rozumienie zmienia(cid:32)lo sie na przestrzeni lat i ma obecnie wiele znacze´n (np. populacja ludzi, firm, zwierz (cid:44)at). W demografii przez to poj (cid:44)ecie rozumie´c b (cid:44)edziemy populacj (cid:44)e ludzk (cid:44)a, scharakteryzowan (cid:44)a pod wzgl (cid:44)edem: – podmiotowym – zdefiniowanie jednostek wchodz (cid:44)acych w sk(cid:32)lad badanej populacji, np. osoby lub grupy os´ob (gospodarstwa do- mowe, ma(cid:32)l˙ze´nstwa, rodziny, kohorty itp.) spe(cid:32)lniaj (cid:44)ace ustalone kry- teria (spo(cid:32)leczne, ekonomiczne, polityczne, etniczne), – przestrzennym – ustalenie geograficznego umiejscowienia popu- lacji, – czasowym – okre´slenie momentu lub okresu, w kt´orym ˙zyj (cid:44)a jed- nostki populacji lub wyst (cid:44)epuj (cid:44)a interesuj (cid:44)ace nas zdarzenia demogra- ficzne. Przedmiot bada´n demograficznych obejmuje stan i struktur (cid:44)e po- pulacji wg cech spo(cid:32)leczo-ekonomicznych, dynamik (cid:44)e zmian populacji, w tym zdarzenia i procesy demograficzne, ich zr´o˙znicowanie, a tak˙ze spo(cid:32)leczno-ekonomiczne uwarunkowania i konsekwencje tych proces´ow. Przez procesy demograficzne rozumie´c b (cid:44)edziemy zjawiska za- chodz (cid:44)ace w populacji, kszta(cid:32)ltowane przez nat (cid:44)e˙zenie i rozk(cid:32)lad w cza- sie (kalendarz) zdarze´n demograficznych, do kt´orych nale˙z (cid:44)a przede wszystkim urodzenia, zgony, migracje oraz zmiany stanu cywilnego. 10 Podstawy demometrii Obserwacji i analizie podlegaj (cid:44)a w szczeg´olno´sci: – zmienna zasobu, tj. wielko´s´c populacji w ustalonym momencie lub momentach czasu, – zmienne strumienia, tj. liczby zdarze´n demograficznych zrealizo- wanych w danym przedziale czasu, wp(cid:32)lywaj (cid:44)acych na zmiany w wiel- ko´sci i strukturze populacji, – struktura populacji wg cech spo(cid:32)leczno-ekonomicznych, ta- kich jak wiek, p(cid:32)le´c, stan cywilny, wykszta(cid:32)lcenie, zaw´od, – struktura populacji wg cech geograficznych, np. miejsca uro- dzenia, zamieszkania, pracy, – uwarunkowania i konsekwencje spo(cid:32)leczno-ekonomiczne proce- s´ow demograficznych. 1.2. G(cid:32)l´owne nurty demografii Wyr´o˙zni´c mo˙zna nast (cid:44)epuj (cid:44)ace g(cid:32)l´owne nurty demografii: Demografia og´olna – zajmuj (cid:44)aca si (cid:44)e teoretycznymi rozwa˙zaniami na temat prawid(cid:32)lowo´sci rz (cid:44)adz (cid:44)acych rozwojem populacji, a tak˙ze zagad- nieniami zwi (cid:44)azanymi z opisem i pomiarem zjawisk demograficznych. Demografia opisowa – zajmuj (cid:44)aca si (cid:44)e opisem liczbowym wielko´sci i struktur zbiorowo´sci, a tak˙ze zdarze´n i proces´ow demograficznych, z wykorzystaniem zar´owno liczb bezwzgl (cid:44)ednych, jak i stosunkowych, np. wyra˙zonych za pomoc (cid:44)a prawdopodobie´nstw okre´slonych zdarze´n lub wsp´o(cid:32)lczynnik´ow demograficznych. Demografia matematyczna (demometria) – zajmuj (cid:44)aca si (cid:44)e meto- dami pomiaru i opisu prawid(cid:32)lowo´sci rz (cid:44)adz (cid:44)acych zbiorowo´sciami i pro- cesami demograficznymi oraz metodami ich modelowania i predykcji z wykorzystaniem aparatu matematyczno-statystycznego. Poza tym podzia(cid:32)lem istnieje te˙z szereg specjalno´sci szczeg´o(cid:32)lowych, np. demografia spo(cid:32)leczna, ekonomiczna, historyczna czy potencjalna. 1.3. Interdyscyplinarny charakter demografii Obszary badawcze demografii zaz (cid:44)ebiaj (cid:44)a si (cid:44)e z wielu innymi dyscy- plinami, dla kt´orych sfer (cid:44)a zainteresowa´n s (cid:44)a populacje ludzkie. Istota i przedmiot demografii 11 Zagadnienia analizowane w ramach tych dyscyplin s (cid:44)a cz (cid:44)esto zbie˙zne z przedmiotem bada´n demograficznych. Do nich nale˙z (cid:44)a m.in.: ekonomia – w zakresie bada´n dotycz (cid:44)acych popytu, potencja(cid:32)lu si(cid:32)ly ro- boczej, uwarunkowa´n rozwoju system´ow ekonomicznych, socjologia – w obszarze bada´n nad rozwojem spo(cid:32)lecze´nstw, zasadami formowania si (cid:44)e rodzin, uwarunkowa´n rozwoju system´ow spo(cid:32)lecznych, geografia – w analizach nad migracjami i terytorialnym rozmieszcze- niem ludno´sci, psychologia – w zakresie bada´n dotycz (cid:44)acych postaw i zachowa´n ludz- kich, epidemiologia i nauki medyczne – w analizach ´smiertelno´sci, rozpo- wszechniania chor´ob, czynnik´ow wp(cid:32)lywaj (cid:44)acych na stan zdrowia i czas ˙zycia w zdrowiu. 1.4. ´Zr´od(cid:32)la informacji w demografii Badania demograficzne opieraj (cid:44)a si (cid:44)e na danych statystycznych do- tycz (cid:44)acych ludno´sci, dlatego z demografi (cid:44)a wi (cid:44)a˙ze si (cid:44)e tzw. statystyka publiczna. W Polsce dane na temat stanu i struktury ludno´sci w r´o˙znych prze- krojach terytorialnych i czasowych s (cid:44)a gromadzone i publikowane przez G(cid:32)l´owny Urz (cid:44)ad Statystyczny (GUS) oraz wojew´odzkie urz (cid:44)edy statys- tyczne. Bazy i rejestry tematyczne prowadz (cid:44)a tak˙ze inne urz (cid:44)edy i or- gany administracji pa´nstwowej. Z punktu widzenia ´zr´ode(cid:32)l informacji, wyr´o˙zniamy (por. [Kurkiewicz (red.) 2010], s. 31–40): – powszechne spisy ludno´sci – badanie ca(cid:32)lkowite przeprowadzane mniej wi (cid:44)ecej co 10 lat (tj. w latach zako´nczonych na zero lub im bliskich), – rejestracja bie˙z (cid:44)aca – rejestracja urodze´n, zgon´ow, zmian stanu cywilnego lub miejsca zamieszkania, prowadzona przez urz (cid:44)edy ewi- dencji ludno´sci czy urz (cid:44)edy stanu cywilnego, – badania reprezentacyjne – badania przeprowadzane w losowych pr´obach jednostek (os´ob, rodzin, gospodarstw domowych) i organi- zowane na u˙zytek konkretnych cel´ow. Przyk(cid:32)ladem jest Badanie Ak- tywno´sci Ekonomicznej Ludno´sci (BAEL) prowadzone przez GUS w losowej pr´obie gospodarstw domowych. 12 Podstawy demometrii 1.5. Poj (cid:44)ecie przestrzeni i czasu Przestrze´n jest rozumiana w demografii nie tylko w kategoriach re- gion´ow geograficznych, ale r´ownie˙z stan´ow i warstw spo(cid:32)lecznych. Prze- mieszczanie si (cid:44)e os´ob pomi (cid:44)edzy regionami nazywane jest mobilno´sci (cid:44)a poziom (cid:44)a, natomiast przemieszczanie si (cid:44)e w obr (cid:44)ebie warstw spo(cid:32)lecznych – mobilno´sci (cid:44)a pionow (cid:44)a. Dalej stosowa´c b (cid:44)edziemy nast (cid:44)epuj (cid:44)ace poj (cid:44)ecia czasu: 1. Czas w(cid:32)lasny jednostek nale˙z (cid:44)acych do kohort, generacji lub zbio- rowo´sci jednocze´snie ˙zyj (cid:44)acych w danym czasie i na danym teryto- rium. W przypadku os´ob indywidualnych czas w(cid:32)lasny zwykle uto˙zsamia si (cid:44)e z wiekiem, cho´c mo˙ze by´c on rozumiany tak˙ze np. jako czas pozostawania w wieku prokreacyjnym w przypadku kobiet, czas trwania zwi (cid:44)azku w przypadku ma(cid:32)l˙ze´nstw, czas edukacji m(cid:32)lodzie˙zy szkolnej itp. 2. Czas historyczny (kalendarzowy), w kt´orym jest umiejscowio- na dana kohorta, generacja lub zbiorowo´s´c og´o(cid:32)lu ˙zyj (cid:44)acych na danym terytorium. Bardziej szczeg´o(cid:32)lowego wyja´snienia wymagaj (cid:44)a u˙zyte w tej klasyfi- kacji okre´slenia: kohorta, generacja i zbiorowo´s´c og´o(cid:32)lu ˙zyj (cid:44)acych. Kohorta to zbiorowo´s´c jednostek wyodr (cid:44)ebniona na podstawie zda- rze´n demograficznych ustalonego typu, kt´ore wyst (cid:44)api(cid:32)ly w zadanym okresie, np. dniu, miesi (cid:44)acu, kwartale, roku lub innym przedziale czasu i by(cid:32)ly do´swiadczeniem ka˙zdego z cz(cid:32)lonk´ow tej zbiorowo´sci. M´owimy wtedy o kohortach dziennych, miesi (cid:44)ecznych, kwartalnych, rocznych itp. Kohort (cid:44)e mog (cid:44)a tworzy´c np. ma(cid:32)l˙ze´nstwa zawarte w danym roku ka- lendarzowym, kobiety rodz (cid:44)ace w tym samym dniu, dzieci rozpoczy- naj (cid:44)ace nauk (cid:44)e w ustalonym roku szkolnym, absolwenci podejmuj (cid:44)acy pierwsz (cid:44)a prac (cid:44)e w okre´slonym miesi (cid:44)acu itp. Szczeg´olny przypadek stanowi kohorta urodzeniowa, kt´or (cid:44)a two- rz (cid:44)a osoby urodzone w tym samym okresie kalendarzowym. Gdy rozwa- ˙zanym okresem jest rok, w´owczas tak (cid:44)a kohort (cid:44)e nazywa´c b (cid:44)edziemy ge- neracj (cid:44)a. Zbiorowo´s´c og´o(cid:32)lu ˙zyj (cid:44)acych tworz (cid:44)a jednostki z r´o˙znych generacji ˙zyj (cid:44)acych jednocze´snie w danym czasie. Prawid(cid:32)lowo´sci zaobserwowane w takiej zbiorowo´sci odnosi si (cid:44)e niekiedy do tzw. kohorty hipotetycz- Istota i przedmiot demografii 13 nej, o kt´orej zak(cid:32)lada si (cid:44)e, ˙ze intensywno´s´c (nat (cid:44)e˙zenie) okre´slonych zda- rze´n demograficznych jest zgodna z nat (cid:44)e˙zeniem zdarze´n odnotowanym w badanym okresie we wszystkich generacjach wchodz (cid:44)acych w sk(cid:32)lad tej zbiorowo´sci. 1.6. Poj (cid:44)ecie czasu ekspozycji i osobolat ˙zycia W analizie demograficznej wa˙zn (cid:44)a rol (cid:44)e pe(cid:32)lni poj (cid:44)ecie czasu ekspo- zycji (person-years of exposure). Rozumie si (cid:44)e go jako czas, przez kt´ory dana jednostka jest nara˙zona na ryzyko wyst (cid:44)apienia okre´slonego zda- rzenia demograficznego. Suma czas´ow ekspozycji dla wszystkich jed- nostek zbiorowo´sci b (cid:44)edzie nazywana dalej (cid:32)l (cid:44)acznym czasem ekspozycji. Przyk(cid:32)ladowo, kobieta wchodz (cid:44)aca w wiek rozrodczy ma szans (cid:44)e uro- dzenia dziecka. M´owimy w´owczas, ˙ze podlega ,,ryzyku” do´swiadczenia tego zdarzenia demograficznego, a ekspozycja na ryzyko rozpoczyna si (cid:44)e w momencie osi (cid:44)agni (cid:44)ecia wieku prokreacyjnego. W przypadku in- nego zdarzenia, jakim jest np. zgon, na ryzyko nara˙zone s (cid:44)a wszystkie jednostki zbiorowo´sci, a czas ekspozycji mierzony jest od momentu urodzenia si (cid:44)e poszczeg´olnych os´ob. Czas ekspozycji zast (cid:44)epowany jest w niekt´orych przypadkach poj (cid:44)e- ciem osobolat ˙zycia (person-years lived). Poj (cid:44)ecia tego u˙zywa´c b (cid:44)edzie- my w sytuacji, gdy nie wszystkie jednostki zbiorowo´sci nara˙zone s (cid:44)a na ryzyko wyst (cid:44)apienia danego zdarzenia [Preston et al. 2001]. 1.7. Siatki demograficzne Cz (cid:44)est (cid:44)a praktyk (cid:44)a prezentacji kohort czy generacji jest umiejscowie- nie ich w dwuwymiarowym uk(cid:32)ladzie wsp´o(cid:32)lrz (cid:44)ednych, w kt´orym o´s pio- nowa reprezentuje czas w(cid:32)lasny kohorty (generacji), a o´s pozioma – czas kalendarzowy. Taki rodzaj prezentacji nazywamy siatk (cid:44)a demogra- ficzn (cid:44)a. Pocz (cid:44)awszy od lat 60. XX wieku, bardzo popularny sta(cid:32)l si (cid:44)e jej francuski wariant, b (cid:44)ed (cid:44)acy modyfikacj (cid:44)a tradycyjnej siatki zapropono- wanej przez W. Lexisa w 1875 roku. W rozwa˙zaniach i analizach opartych na siatkach demograficznych b (cid:44)edziemy zak(cid:32)lada´c dalej, ˙ze mamy do czynienia z kohortami (gene- racjami), w kt´orych przyrost lub ubytek liczebny spowodowany jest ruchem naturalnym (urodzenia, zgony), natomiast nie wyst (cid:44)epuje ruch 14 Podstawy demometrii w (cid:44)edr´owkowy (odp(cid:32)lyw lub nap(cid:32)lyw migracyjny). Tego rodzaju zbioro- wo´sci nazywamy zamkni (cid:44)etymi. Przyk(cid:32)lad 1. Przedstawimy graficzn (cid:44)a prezentacj (cid:44)e los´ow pewnej kobie- ty w postaci tzw. linii ˙zycia, wykre´slonej na rysunku 1 za pomoc (cid:44)a linii prostej, nachylonej pod k (cid:44)atem 450 do osi poziomej. Za(cid:32)l´o˙zmy, ˙ze dysponujemy danymi na temat moment´ow czasowych wyst (cid:44)apienia nast (cid:44)epuj (cid:44)acych zdarze´n, b (cid:44)ed (cid:44)acych udzia(cid:32)lem tej kobiety: u – narodziny, m – zawarcie ma(cid:32)l˙ze´nstwa, bi – urodzenie i-tego dziecka, r – rozpad ma(cid:32)l˙ze´nstwa (tj. rozw´od lub ´smier´c ma(cid:32)l˙zonka), d – ´smier´c. wd wr wb1 wm wu czas w(cid:32)lasny (wiek) 6 • τu linia ˙zycia d• r• b1• - m• τm τb1 czas kalendarzowy τr τd Rysunek 1. Przyk(cid:32)ladowa linia ˙zycia w uk(cid:32)ladzie wsp´o(cid:32)lrz (cid:44)ednych Obok linii ˙zycia, na rysunku 1 zaznaczono umiejscowienie w czasie w(cid:32)lasnym i kalendarzowym poszczeg´olnych zdarze´n w dwuwymiarowym uk(cid:32)ladzie wsp´o(cid:32)lrz (cid:44)ednych. Wsp´o(cid:32)lrz (cid:44)edne na osi pionowej reprezentuj (cid:44)a wiek kobiety w chwili wyst (cid:44)apienia poszczeg´olnych zdarze´n, natomiast wsp´o(cid:32)lrz (cid:44)edne na osi po- ziomej – momenty kalendarzowe tych zdarze´n. Wsp´o(cid:32)lrz (cid:44)edne te ozna- czone zosta(cid:32)ly symbolami odpowiednio:
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Podstawy demometrii
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: