Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00862 020307 21099760 na godz. na dobę w sumie
Polityczna kreacja ładu ekonomicznego. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Polityczna kreacja ładu ekonomicznego. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 345
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-156-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> handel i gospodarka
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Marcin Kalinowski, Andrzej Pieczewski (red.)

Władza polityczna posiada współcześnie ogromny wpływ na kreowanie wielu aspektów rzeczywistości gospodarczej. Niniejsze opracowanie stanowi głos w dyskusji na temat teoretycznych, historycznych oraz współczesnych powiązań systemu ekonomicznego z polityką. Jego celem jest przybliżenie czytelnikowi relacji i mechanizmów zachodzących pomiędzy politycznym systemem opartym na demokracji, a gospodarką w wymiarze krajowym i międzynarodowym.

 

Większość szkół ekonomicznych na ogół przyjmuje, że rynek jest najlepszym sposobem organizowania procesów gospodarczych, a system demokracji parlamentarnej najlepszą metodą sprawowania władzy. Wielość systemów gospodarczych opartych o tę zasadę jest faktem, jak i faktem jest różna ich sprawność, czy efektywność działania. Faktem także jest zróżnicowanie gospodarek ze względu na uwarunkowania kulturowo-historyczne. Po prostu demokracja i rynek nie jedno ma imię. Badanie tej różnorodności i trwałości systemów, określenie czynników wywołujących ich zmianę stanowi ważki temat badań ekonomicznych o dużych walorach praktycznych. Monografia zawiera wartościowy, interdyscyplinarny ładunek wiedzy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Marcin Kalinowski, Andrzej Pieczewski – Katedra Historii Myśli Ekonomicznej i Historii Gospodarczej Instytut Ekonomii, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytet Łódzki, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r., nr 41/43 RECENZENT Andrzej F. Bocian PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak Na okładce wykorzystano fotografię Rafała Matery Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06178.13.0.K ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-868-4 ISBN (ebook) 978-83-7969-156-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści 5 SPIS TREŚCI Wstęp (Marcin Kalinowski Andrzej Pieczewski)…………………………………. 9 TEORETYCZNE ASPEKTY RELACJI POLITYKA – EKONOMIA CZĘŚĆ PIERWSZA Rozdział I Łączenie ekonomii i polityki w badaniach interdyscyplinarnych. Wyzwania dla ekonomisty, politologa i historyka (RafałMatera)……………………… 17 Rozdział II Nowa ekonomia polityczna – wkład ekonomii w zrozumienie polityki (Marcin Kalinowski) ….……………………………………………………… 35 Rozdział III Wybór versus wymiana w ekonomii i polityce (Marcin Kalinowski) ……..…………………………………………………… 53 Rozdział IV Homo oeconomicus w analizie procesu politycznego (Marcin Kalinowski)…………………………………………………………. 69 Rozdział V Systemy wyborcze a korupcja. Ujęcie ekonomiczne (Joanna Dzionek-Kozłowska)………………………………………………… 87 6 Spis treści CZĘŚĆ DRUGA PRAKTYCZNE ASPEKTY RELACJI POLITYKA – EKONOMIA Rozdział VI Uwarunkowania polityczne a gospodarka światowa na progu XXI w. Nowe wyzwania (Janusz Skodlarski) ...…………………………………....... 103 Rozdział VII Instytucjonalizacja G8 i G20 – teoria i praktyka (Rafał Matera) ………………....……………………………………………. 131 Rozdział VIII Federalizacja Unii Europejskiej. Przesłanki i bariery (Andrzej Pieczewski)………………………………………………………… 157 Rozdział IX Ocena polityki antykryzysowej Unii Europejskiej (Mateusz Pawlak) ……………………………………………….………….. 175 Rozdział X Gospodarczy wymiar współpracy Unii Europejskich i krajów azjatyckich w ramach ASEM (Agnieszka Drzymała) ………………………………….. 189 Rozdział XI Polityka rolna – aspekty teoretyczne i praktyczne (Włodzimierz Puliński) ………………………………………………………. 203 Spis treści 7 Rozdział XII Koncepcje współpracy państw Europy Środkowo-Wschodniej i Południowej w okresie II wojny światowej (Janusz Skodlarski) ……..………………………………………….……….. 223 Rozdział XIII Motywy Planu Marshalla: znaczenie uwarunkowań gospodarczych i politycznych (Kamil Kowalski)..…………………….…………………… 237 Rozdział XIV Polityka fiskalna kontra polityka monetarna. Gospodarka amerykańska w okresie prezydentury Richarda Nixona i Geralda Forda (Adam Bukowski) …………………………………………………………… 259 Rozdział XV Uwarunkowania polityczne reformy światowego systemu monetarnego (1969-1973) (Paulina Matera) ……………………………….. 281 Rozdział XVI Rola jednostki w kreowaniu politycznej i ekonomicznej rzeczywistości. Przykład Józefa Hieronima Retingera – inicjatora i organizatora początku procesu integracji europejskiej (Andrzej Pieczewski) ……………………. 303 Bibliografia ………………………………………………………..……….. 327 Wstęp Dynamiczny rozwój nauki od połowy XIX wieku cechowała specjalizacja. Odbywało się to w imię głębszej analizy problemów oraz zastosowania bardziej specjalistycznych metod badawczych, co w rezultacie służyć miało lepszemu poznaniu wybranych aspektów rzeczywistości. Dotyczyło także nauk społecznych. W ten sposób wyodrębniły się, między innymi, ekonomia i politologia. to Postępujący proces specjalizacji niewątpliwie przyczynił się do postępów w nauce. W miarę upływu czasu, poszczególne dyscypliny naukowe zawężały jednak swój zakres badawczy i metody. Specjalizacja nauk doprowadziła do zbytniej izolacji badanych problemów, wyrywania ich z rzeczywistych kontekstów, nadużywania w badaniach formuły ceteris paribus. Współcześnie pojawiają się silne postulaty stosowania szerszych syntez, łączenia w badaniach dorobku i metod poszczególnych nauk. Analiza ekonomiczna przedstawiana bez kontekstu politycznego, jak i analiza politologiczna wyabstrahowana z kontekstu uwarunkowań ekonomicznych, nie są w stanie w sposób wyczerpujący opisywać rzeczywistości. Kluczem, bądź – lepiej – krokiem, do jej poznania, w opinii wielu naukowców, może być podejście interdyscyplinarne. Takie właśnie ujęcie problematyki proponują autorzy tego opracowania. Władza polityczna posiada współcześnie ogromny wpływ na kreowanie wielu aspektów rzeczywistości gospodarczej. Niniejsze opracowanie stanowi głos w dyskusji na temat teoretycznych, historycznych oraz współczesnych powiązań systemu ekonomicznego z polityką. Jego celem jest przybliżenie czytelnikowi relacji i mechanizmów zachodzących pomiędzy politycznym systemem opartym na demokracji, a gospodarką. Ze względu na ewolucję procesów i globalizacji skutkujących powstaniem organizacji międzynarodowych o zasięgu regionalnym i globalnym, do analizy włączony został również wymiar europejski oraz światowy tych zagadnień. Pytania integracji 10 Wstęp badawcze zawarte w poszczególnych rozdziałach, dotyczą zagadnień. tych właśnie Praca podzielona została na dwie części. Pierwsza zawiera opracowania odnoszące się do teoretycznych aspektów relacji polityka – ekonomia. Część druga natomiast eksponuje zagadnienia praktyczne wyżej wymienionej relacji w perspektywie historycznej oraz współczesnej. Układ rozdziałów ma charakter merytoryczno-problemowy. się Część teoretyczną opracowania rozpoczynają rozważania na temat łączenia problemów ekonomicznych i politycznych w badaniach interdyscyplinarnych. Autor wskazuje, iż postulat interdyscyplinarności powinien w sposób naturalny pojawiać zarówno w badaniach przeprowadzanych w naukach ekonomicznych, jak i politycznych. Łączenie ekonomii i polityki, jako trwały element badań w naukach społecznych oraz pomysł na nowe projekty interdyscyplinarne jest, jego zdaniem, istotnym krokiem w poznaniu cywilizacji światowej. Połączenie tych perspektyw badania tworzy bowiem strategię transdyscyplinową rekonstrukcji najważniejszych czynników i uwarunkowań procesu historycznego – jednostkowego procesu zazębiania się i scalania dziejów cywilizacji lokalnych, ich trwania, zaniku i rozwoju. Autor przedstawia i analizuje również bariery stojące na drodze do realizacji tych postulatów badawczych – mają one dwojakiego rodzaju charakter: przedmiotowy i formalno-instytucjonalny. Rozdziały drugi, przedstawia czytelnikowi wkład ekonomii w zrozumienie polityki na przykładzie dynamicznie rozwijającej się nowej ekonomii politycznej (NEP). Modele budowane na założeniach NEP odwzorowują wybrane elementy procesu politycznego, jako wypadkową indywidualnych, racjonalnych wyborów podmiotów decyzyjnych. Państwo, jego organizacja polityczna, jest w związku z interesów poszczególnych uczestników życia politycznego. Autor dowodzi, iż dorobek teoretyczny NEP jest przydatny do kompleksowego zrozumienia meandrów współczesnej polityki. W trzecim rozdziale, Autor, odwołując się do poglądów Lionela Robbinsa oraz Jamesa M. Buchanana, podejmuje temat wyboru i wymiany w ekonomii i polityce. Przyglądając się współczesnej debacie ekonomicznej na temat mechanizmu funkcjonowania sfery publicznej, w tym podatności gospodarki na różnorodne instrumenty polityki gospodarczej, nie sposób, według Autora, nie zauważyć, że teoretycy makroekonomii, bardzo daleko odeszli od pojmowania „całości” systemu ekonomicznego przez pryzmat klasycznej wymiany rynkowej. Środek ciężkości analizy przesunął się na problematykę wyboru. W toku rozważań Autor szuka odpowiedzi na pytanie, co wnosi reorientacja podejścia alokacyjnego w kierunku kontraktowej koncepcji polityki. realizacji przeciwstawnych tym traktowane jako pole Wstęp 11 Rozdział czwarty wypełniają rozważania na temat przydatności koncepcji homo oeconomicus do analizy procesu politycznego. Autor odnosi się do kwestii celowości wyjaśniania zjawisk politycznych w kategoriach zachowań maksymalizujących użyteczność. Autor przybliża czytelnikowi ekonomiczne poglądy na racjonalność wyboru oraz zarysowuje podstawę krytyki modelu, a następnie podejmuje próbę oceny możliwości wykorzystania koncepcji homo oeconomicus do analizy procesu politycznego. Rozdział piąty odnosi się do zjawiska korupcji w ramach współczesnej demokracji przedstawicielskiej w kontekście obowiązywania określonych metod głosowania. Autorka stawia pytanie o istnienie i charakter wskazanej w tytule niniejszego rozdziału relacji. Celem tej części opracowania jest przedstawienie ekonomicznego podejścia do ujmowania kwestii zależności pomiędzy regułami składającymi się na system wyborczy, a poziomem korupcji oraz próba oceny, na ile takie podejście można uznać za owocne. Część druga pracy rozpoczyna się od opracowania poświęconego wpływowi uwarunkowań politycznych na kształt i perspektywy rozwoju gospodarki światowej u progu XXI w. Autor analizuje w niej szereg czynników mających ładu we współczesnych stosunkach międzynarodowych. decydujący wpływ nowego na kształtowanie się Rozdział siódmy pracy zwraca uwagę na specyfikę funkcjonowania we współczesnej gospodarce światowej dwóch nieformalnych forów współpracy państw, jakimi są G8 i G20. Ich znaczenie jest szczególnie istotne ze względu na uczestnictwo w systemie globalnego zarządzania. Dzięki ich wpływowi na pozostałe podmioty międzynarodowe (państwa, a zwłaszcza organizacje) stały się one „ewenementem” w skali światowej. Obie instytucje nie działają na bazie żadnej umowy prawa międzynarodowego, stały się natomiast trwałymi instrumentami global governance i potrafią – niekiedy skutecznie – odpowiadać na niektóre aspekty globalizacji. analizuje obecną Następna, ósma część opracowania stanowi refleksję na temat dotychczasowych doświadczeń integracji europejskiej, ich kierunku i dynamiki oraz perspektyw zmian instytucjonalnych zmierzających do federalizacji Unii. Autor sytuację wewnętrzną oraz geoekonomiczną i geopolityczną w jakiej znalazła się Wspólnota na progu nowego millennium. Wskazuje on przesłanki federalizacji wynikające głównie z rosnącej światowej konkurencji gospodarczej i politycznej. Analizie poddane zostały również liczne bariery procesu pogłębienia integracji politycznej. Należą do nich głównie: dotychczasowy model sprawowania władzy i zarządzania Unią oraz wynikający z nich problem legitymizacji władzy unijnej, różnice interesów różnorodnych grup, w tym najważniejszych graczy – państw narodowych, odmienne formy ustrojowe kapitalizmu istniejące w poszczególnych krajach. Autor dokonując oceny wagi poszczególnych czynników skłaniających do przyjęcia ustroju 12 Wstęp federalnego oraz hamujących ten proces próbuje ewaluować szanse jego zaistnienia w najbliższej perspektywie. Rozdział dziewiąty prezentuje gospodarczy wymiar współpracy Unii Europejskiej i krajów azjatyckich w ramach ASEM (Asia Europe Meeting). Autorka dowodzi, że inicjatywa ASEM skutkuje postępującą współpracą w zakresie kontaktów politycznych, ekonomicznych i kulturalnych, co przekłada się na szybszy rozwój państw współtworzących ten projekt. W dziesiątym rozdziale podjęto problematykę wpływu kryzysu hipotecznego na gospodarkę Unii Europejskiej. Zaprezentowano i poddano ocenie wielość podjętych starań oraz programów mających na celu przeciwdziałanie kryzysowi. Autor podkreśla powagę sytuacji gospodarczej, w której znalazła się UE oraz ukazuje niedoskonałości w unijnym systemie podejmowania decyzji w momentach kryzysowych. trudnej Część jedenasta opracowania poświęcona jest w głównej mierze przedstawieniu najistotniejszych argumentów na rzecz interwencji państwa w sektorze rolnym. Aktywność państwa w obszarze rolnictwa oznacza mniejsze lub większe ograniczanie funkcji rynku w jego najważniejszych funkcjach, takich jak kształtowanie cen, dochodów, zysków, rolnictwa krajowego w stosunkach z innymi działami gospodarki narodowej oraz z zagranicą. Autor zastanawia się zatem, czy rynkowy mechanizm alokacyjny przyczynić się może do efektywnego wykorzystania czynników produkcji w rolnictwie. relacji II wojny Rozdział dwunasty odnosi się do doświadczeń krajów Europy Środkowo- Wschodniej w okresie światowej w zakresie współpracy międzynarodowej. Kraje te, kierowane wspólnym doświadczeniem historycznym oraz wspólnymi zagrożeniami wypracowały wiele cennych koncepcji ułożenia powojennych stosunków. Stanowią one istotny wkład do myśli i praktyki integracji europejskiej. Praktyczne próby integracji tych państw zniweczył ostatecznie bieg historii. Znalazłszy się w radzieckiej strefie wpływów musiały one odłożyć swoje plany do czasu upadku komunizmu. II wojnie Część trzynasta opracowania przedstawia tematykę amerykańskiej pomocy gospodarczej dla Europy po światowej. Tekst wskazuje na uwarunkowania polityczne i gospodarcze, które legły u podstaw powstania Planu Marshalla (Europejskiego Programu Odbudowy), jak również identyfikuje interakcje zachodzące pomiędzy tymi grupami czynników. Celem badawczym autora stało się określenie i charakterystyka motywów, które uzasadniały uruchomienie programu wsparcia europejskich gospodarek. Autor zastanawia się, zagrożenia, wynikające z rozprzestrzeniania się ideologii komunistycznej w Europie i wzrostu wpływów Moskwy, czy też chodziło o złą kondycję gospodarczą Starego Kontynentu, co zagrażało rozwojowi gospodarki amerykańskiej. amerykańska akcentowała czy strona Wstęp 13 Rozdział czternasty analizuje gospodarkę USA w okresie urzędowania dwóch kolejnych prezydentów: Richarda Nixona i Geralda Forda. Zmęczone wojną w Wietnamie społeczeństwo amerykańskie otrzymało wówczas dodatkowy cios w postaci wysokiej inflacji i rosnącego bezrobocia, wywołanych czynnikami, których źródła jak i w wydarzeniach globalnych. Spowolnienie gospodarcze oznaczało konieczność sięgnięcia po środki mające pobudzić koniunkturę. Autor bacznie przygląda się prezydenturze Nixona i jego następcy, Forda, w kontekście ich poglądów na gospodarkę, niezależność banku centralnego i prowadzonej przez niego polityki monetarnej. leżały zarówno w polityce rządu, W rozdziale piętnastym podjęto problematykę politycznych uwarunkowań reformy światowego systemu monetarnego w latach 1969–1973. Już w latach 60. XX w. można było zauważyć oznaki kryzysu systemu z Bretton Woods, nie był on bowiem adekwatny do potrzeb gospodarki światowej. Powodowały to w dużej mierze dwa czynniki. Pierwszym z nich był brak wystarczających rezerw złota na rynku światowym, występujący z powodu niezwykle dynamicznego wzrostu handlu. Drugim powodem był zmierzch hegemoni Stanów Zjednoczonych w gospodarce światowej, które niechętnie patrzyły na oparcie światowego systemu monetarnego na ich walucie. Miało to bowiem negatywne skutki dla wewnętrznej sytuacji w USA, ze względu na powiększający się deficyt bilansu płatniczego. Sytuacja ta niepokoiła także kraje europejskie. Rozpoczął się proces reform światowego systemu walutowego obarczony konfliktem gospodarczych i politycznych interesów jego uczestników. Opracowanie zamykają refleksje na temat roli jednostki w historii i jej wpływu na kształtowanie politycznej i gospodarczej rzeczywistości. Wybitne postacie są w stanie inspirować, przekonywać, wprowadzać w życie swoje poglądy i koncepcje, a przez to mieć wpływ na kształt dziejów. Przykładem, który posłużył autorowi do ilustracji tych kwestii jest osoba Józefa Hieronima Retingera (1888–1960) – polskiego polityka zaangażowanego w budowanie początków integracji europejskiej po II wojnie światowej. Przekazując w ręce czytelnika tę monografię, zdajemy sobie sprawę, iż jest ona jedynie małym przyczynkiem do dyskusji na temat wzajemnych relacji świata polityki i sfery ekonomii. Z oczywistych względów nie wyczerpuje ona całości tematu. Może to uprawniać do krytyki ze względu na dokonany wybór poruszonych w niej zagadnień, bądź pominięcie tych, czy innych problemów. Uważamy że spojrzenia połączenie politologów i historyków gospodarczych na relację polityka – ekonomia, może być inspirujące, a jednocześnie pokazać może specyficzny dla każdej z tych dziedzin, sposób uprawiania nauki i pokazywania jej rezultatów. Jesteśmy przekonani, iż trudniejsze pod względem to podejście badawcze, choć na pewno ekonomistów, 14 Wstęp metodologicznym, może dać ciekawe i inspirujące rezultaty. Mamy nadzieję, iż chociaż w części nasz zamiar został zrealizowany. Dziękujemy serdecznie recenzentowi tej monografii – Profesorowi Andrzejowi Bocianowi za cenne uwagi merytoryczne oraz życzliwe podejście do przedsięwzięcia. Łódź, styczeń 2013 Marcin Kalinowski Andrzej Pieczewski Część I Teoretyczne aspekty relacji polityka – ekonomia (…) czy jest rzeczą naganną politycznie, podczas gdy wszyscy jęczymy (a przynajmniej powinniśmy jęczeć) pod jarzmem kapitalizmu, twierdzić, że często po prostu warto żyć, ponieważ śpiewa kos, a w październiku widać żółte wiązy – czy też następuje jakieś inne zjawisko naturalne, które jest darmowe (…) George Orwell, Some Thoughts on the Common Toad, „Tribune”, 12 kwietnia 1946 r.1 Rozdział I Rafał Matera Uniwersytet Łódzki Łączenie ekonomii i polityki w badaniach interdyscyplinarnych. Wyzwania dla ekonomisty, politologa i historyka 1. Uwagi wstępne ekonomicznych Łączenie problemów ekonomicznych i politycznych winno w sposób naturalny pojawiać się zarówno w badaniach przeprowadzanych w naukach ekonomicznych, jak i politycznych. Wykorzystywanie obu tych dyscyplin oraz metod, którymi się one posiłkują jest coraz częściej przedmiotem analiz, zarówno teoretycznych, jak empirycznych. Na przenikanie się zagadnień politycznych i stosunków międzynarodowych. Edward Haliżak pisał, że: „Co się tyczy podejścia ekonomicznego w badaniu stosunków międzynarodowych, samo odwołanie się do racjonalnych wyborów oraz stosowanie weryfikowanych empirycznie modeli i twierdzeń mimo wszystko grzeszy naiwnością , jeśli nie uwzględniają one motywacji politycznych (…) można uznać postulat syntezy podejścia politologicznego i ekonomicznego w badaniu stosunków międzynarodowych za jak najbardziej celowy”2. badacze zwracali zwłaszcza uwagę 1 G. Orwell, Kilka myśli o ropusze zwyczajnej oraz inne nieznane szkice, opowiadania i eseje, Świat Książki, Warszawa 2011, s. 196. 2 E. Haliżak, Współzależność polityki i ekonomii w stosunkach międzynarodowych, [w:] Stosunki międzynarodowe w XXI wieku. Księga jubileuszowa z okazji 30-lecia Instytutu Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, praca zbiorowa, Wyd. Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2006, s. 28-29. 18 Łączenie ekonomii i polityki… Jednak to, co z pozoru wydaje się oczywistością dla części badaczy, wcale nią nie jest dla większości specjalistów nauk ekonomicznych, politycznych, czy historycznych. Dzieje się tak z dwóch zasadniczych powodów. Pierwszy wynika z barier o charakterze przedmiotowym. Skoro już powyższe dyscypliny z biegiem czasu zdołały się odseparować, usamodzielnić, ukształtować i wyspecjalizować, to trudno im ponownie oddawać tak długo wypracowywane pola badawcze, dzielić się własnymi narzędziami, poszerzać warsztaty z innych specjalizacji. Dotyczy to zwłaszcza nauk ekonomicznych, których pozycja na przestrzeni ponad dwustu lat jest już dla niektórych badaczy na tyle ugruntowana, by ryzykować poddawanie się kolejnym eksperymentom metodologicznym. Dla dużej grupy ekonomistów jasne jest jednak, że skoro sfera badań nauk politycznych pokrywa się częściowo ze sferą nauk ekonomicznych, to łączenie zagadnień staje się czymś oczywistym. Należy też przypomnieć, że przez ponad sto lat rozwoju dyscypliny obowiązywała nazwa ekonomii politycznej, co a priori podkreślało integralność obu sfer, mimo tego, iż przedmiotem badań była zasadniczo ekonomia sensu stricto, czy ekonomika, jakby chciał Alfred Marshall3. Druga przeszkoda w podejmowaniu badań związków polityki i ekonomii oraz łączenia elementów obu nauk ma charakter formalno-instytucjonalny. Wynika ona z problemu ryzyka podejmowania badań na styku nauk przez badaczy, którzy narażeni są na krytykę ukierunkowanych specjalistów, jednej, bądź drugiej dyscypliny. Sławomir J. Magala pisze, że „(...) z punktu widzenia profesjonalnych hierarchii akademickich, w znacznym stopniu uzależnionych od biurokratycznie zdefiniowanych specjalizacji, badania interdyscyplinarne zawsze niosą ze sobą niebezpieczeństwo marginalizacji statusu i utraty zawodowego. Naukowiec, który prowadzi badania interdyscyplinarne, swoją podstawę traci oparcie dla instytucjonalną. Stąd próby sprowadzenia problemów, z którymi najlepiej radzą sobie zespoły interdyscyplinarne, do konceptualizacji w ramach pojedynczej dyscypliny”4. Jeszcze mocniejszy głos krytyczny wypłynął od Richarda Pipesa, według którego typowy naukowiec po napisaniu i opublikowaniu pracy doktorskiej uważany jest za autorytet w swojej dziedzinie i pisze do końca życia swojej kariery, 3 Alfred Marshall w 1890 r. opublikował „Zasady ekonomiki” (Principles of Economics), co było momentem zwrotnym w rozwoju dyscypliny. Wprawdzie zasady i teorie ekonomii politycznej jeszcze przez kolejne dekady pojawiały się w tytułach podręczników i pracach ekonomistów, ale ekonomika stopniowo (szybciej w krajach anglojęzycznych) wypierała dotąd obowiązującą nazwę. 4 Magala podaje przykład własnych badań. Aby zajmować się kompetencjami międzykulturowymi należałoby analizować język i media, globalną wymianę i współpracę, procesy organizacji i zarządzania związane z władzą i ideologią. Zob. S. J. Magala, Kompetencje międzykulturowe, Oficyna Wolters Kluwer Business, Warszawa 2011, s. 258. Rafał Matera 19 na podobny temat. Amerykański historyk uznał, że to środowisko akademickie zachęca do takiej właśnie postawy5. Trzeba też dodać, że wielu badaczy nie podejmuje ryzyka łączenia badań w kilku dyscyplinach (w tym ekonomii i politologii) ze względu na obawy o zarzut wymieszania metodologii, a przecież korzystanie z dorobku kilku dyscyplin determinuje przyjęcie różnych metod badawczych. Istnieją dwa fundamentalne powody ich łączenia. Po pierwsze, stosowanie jednej metody nie pozwala dotrzeć do wszystkich aspektów badanego problemu. Po drugie, może zwiększyć wiarygodność badań, gdyż stosowanie wielu różnych metod oznacza, że jedna metoda pozwala zweryfikować wyniki uzyskane dzięki innej6. Warto wspomnieć, że otwartość w doborze metod promowali nie tylko wybitni ekonomiści (tak jak Alfred Marshall7 czy Keynesowie: John Neville i John Maynard), zalecając użycie takich technik, które byłyby najbardziej odpowiednie z punktu widzenia realizacji określonych celów naukowych. Apelowali o to również przedstawiciele innych nauk, w tym dyscyplin typowo humanistycznych. Filozof Lew Szestow pisał, że: „(…) główne zadanie nauki, jak i etyki, zawiera się w tym, aby dać ludziom mocną podstawę w życiu, nauczyć ich rozróżniać to, co jest, od tego czego nie ma, i to, co można, od tego, czego nie można. Droga do tego to mimo wszystko sprawa drugorzędna, a na pewno nie tak ważna, aby zapominać o podstawowym celu”8. Zgodnie z nowszymi postulatami nie jest więc błędem stosowanie swoistej jakościowych mieszanki metodologicznej, poprzez wykorzystanie „faz i ilościowych” w każdym ze stadiów procesu badawczego9. Czyni to projekt bardziej złożonym, ale pozwala uwzględnić różne rodzaje wnioskowań, idąc za rozróżnieniem Oskara Langego, indukcję, redukcję i dedukcję10. Słusznie 5 Pipes dodaje przy tym, że: „Ogólne dzieła historyczne, nie będące pracami monograficznymi, są lekceważone jako popularne i rzekomo pełne błędów – podwójnie, jeśli autor nie oddaje należnej czci całym zastępom naukowców, którzy na tych polach pracują”. Przywołuje w tym miejscu Antoniego Czechowa, który twierdził, że taka postawa spowodowana jest brakiem poczucia osobistej wolności twórcy. Zob. R. Pipes, Żyłem. Wspomnienia niezależnego, Wyd. Magnum, Warszawa 2004, s. 96. 6 Teorie i metody w naukach politycznych, red. D. Marsh, G. Stoker, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2006, s. 238-239. 7 Stanowisko Marshalla wobec doboru metod przez ekonomistów było bardzo otwarte. Pisał m.in., że powinni oni korzystać z każdego źródła, które pomagałoby im odkrywać rzeczywiste różnice badanych zjawisk. Zob. więcej: J. Dzionek-Kozłowska, System ekonomiczno-społeczny Alfreda Marshalla, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2007, s. 72. 8 L. Szestow, Dostojewski i Nietzsche. Filozofia tragedii, Wyd. Czytelnik, Warszawa 1987, s. 203. 9 J. Creswell, Research Design: Qualitative and Quantitative Approaches, Sage Publications, London 1994, s. 178. 10 Oskar Lange pisał, że: „Indukcja odbywa się na podstawie materiału obserwacyjnego, dostarczonego przez ekonomię opisową i historię gospodarczą oraz przez bezpośrednią obserwację przebiegu procesu gospodarczego; redukcja polega na konfrontacji wyników z tym samym 20 Łączenie ekonomii i polityki… to badania wartościowe naukowo. „Było bowiem jednak zauważa Jerzy Menkes, że z jednej strony interdyscyplinarne badania są współczesnym signum temporis, ale dopiero po pewnym czasie okazuje się, czy są tak, że wolni od nienaukowych rygorów metafizyki fizycy poszerzali obszary poznania. Jednak zdarzało się również, że wolni od kontroli merytorycznej i moralnej starych środowisk uciekinierzy rozwijali łysenkizm i to nie tylko w ramach genetyki”11. Zwraca uwagę fakt określenia badaczy, mających ambicję uruchamiania badań na styku dyscyplin – czy faktycznie są to uciekinierzy? i Przyjmując założenie o ryzyku ostracyzmu środowiskowego wskutek porzucenia głównego nurtu badań w danej specjalizacji, pozostaje jedynie szansa pracy w zespołach, skupiających ekspertów kilku dyscyplin. Takie grupy mogą wówczas bez problemu uruchamiać badania interdyscyplinarne. Jednak należy zdać sobie sprawę, że w badaniach zespołowych niemożliwe jest osiągnięcie takiego stopnia zintegrowania jak u jednego badacza, który wprawdzie zmaga się z ograniczeniami metodologicznymi, ale jednak próbuje wnioskować nie w separacji, integruje konkluzje badawcze, stara się w końcu osiągnąć syntezę. Przedmiotem rozdziału jest podkreślenie interdyscyplinarnego charakteru nauk ekonomicznych, politycznych, a także historycznych. Analizy starano się dokonać z perspektywy specjalistów każdej z tych dyscyplin. Tylko takie podejście uprawomocniać może uruchamianie badań na styku nauk, czego wciąż brakuje, zarówno w nauce polskiej, jak i zachodniej. A przecież rozumienie współczesnego świata bez tych dwóch ogniw (ekonomii i polityki) jest niepełne. Dopiero po uwypukleniu interdyscyplinarnych cech poszczególnych nauk możliwe jest przedstawienie perspektyw rozwoju badań, łączących ekonomię i politykę, co stanie się meritum ostatniej części rozdziału. 2. Interdyscyplinarność w naukach ekonomicznych Ekonomia najczęściej traktowana jest jako nauka społeczna, choć, wśród uprawiających ją, nie brakuje przecież takich badaczy (a w wielu ośrodkach naukowych, zwłaszcza zachodnich, można zauważyć ich dominację), którzy w ogromnej mierze wykorzystują zaawansowane narzędzia matematyki – nauki ścisłej. Ekonomiści głównego nurtu nie mają wątpliwości, że: „Ekonomia materiałem obserwacyjnym. Większa część pracy badawczej należącej do zakresu samej ekonomii politycznej polega na dedukcji, na wyprowadzeniu sprawdzalnych wniosków z abstrakcyjnych założeń ogólnych, które są rezultatem przeprowadzonej poprzednio indukcji”. O. Lange, Ekonomia polityczna, Państwowe Wyd. Naukowe, Warszawa 1978, s. 122. 11 J. Menkes, Jedność nauki versus wielość nauk, „Przegląd Strategiczny” 2012, nr 1, s. 52. Rafał Matera 21 graniczy z innymi ważnymi dyscyplinami akademickimi”12. Paul Samuelson i William Nordhaus wymieniają przy tym nauki polityczne, psychologię, antropologię, socjologię i historię nadmieniając, że ekonomia „posługuje się dedukcyjnymi metodami logiki i geometrii oraz indukcyjnymi metodami wnioskowania statystycznego”13. Podtrzymując tezę, iż ekonomia jest nauką społeczną, winniśmy dalej podkreślać jej związki z innymi dyscyplinami. Jej funkcjonowanie w izolacji traktować należałoby jako swoisty anachronizm, a wręcz uwstecznienie. Należałoby się tu zgodzić z przesłaniem szwedzkiego noblisty – Gunnara Myrdala, który pisał: „(…) nasz tradycyjny podział nauki na poszczególne, ściśle rozgraniczone dyscypliny nauk społecznych nie znajduje odpowiednika w rzeczywistości: konkretne zagadnienia nigdy nie są po prostu zjawiskami lub politycznymi”14. psychologicznymi socjologicznymi, ekonomicznymi, Już w marksowskich definicjach uwzględniano niejednoznaczność metodologiczną ekonomii jako całości. Używano raczej bardziej pojemnego terminu nauk ekonomicznych, do których najczęściej zaliczano ekonomię polityczną, historię gospodarczą i ekonomię opisową. Według Langego ta pierwsza jest nauką teoretyczną, która bada poszczególne aspekty procesu gospodarczego, przejawiające się w prawach ekonomicznych. Z kolei historia gospodarcza i ekonomia opisowa skupiają się na badaniu przebiegu konkretnych procesów gospodarczych w określonym miejscu i czasie. Dostrzegano przy tym, że obie dyscypliny mogą korzystać ze statystyki, jeśli ujmują procesy gospodarcze w formie liczbowej oraz z geografii, jeśli te procesy są badane pod względem miejsca ich występowania15. We współczesnej ekonomii rozwija się wiele gałęzi, szybko rośnie liczba specjalistów w coraz to węższych dziedzinach. Mimo to można dokonać generalnego rozróżnienia działów ekonomii przyjmując za kryterium zastosowanie do nich specyficznego podejścia oraz metodologii badawczej. Zdaniem autorów popularnych podręczników do ekonomii, najszerszy aktualny podział klasyfikacyjny dotyczy ujęcia mikro- i makroekonomicznego16. Obok nich, trzecim wielkim działem ekonomii wciąż pozostaje historia gospodarcza, która jak i makroekonomiczne (znacznie częściej) w czasie. To właśnie czynnik czasu, obok materiału źródłowego, wyróżnia w największym stopniu, historię procesy mikroekonomiczne (rzadziej), zarówno bada 12 P. A. Samuelson, W. D. Nordhaus, Ekonomia 1, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 29. 13 Ibidem, s. 41. 14 G. Myrdal, Teoria ekonomii a kraje gospodarczo nierozwinięte, Polskie Wyd. Gospodarcze, Warszawa 1958, s. 207. 15 O. Lange, op. cit., s. 88. 16 D. Begg, S. Fischer, R. Dornbush, Ekonomia. Mikroekonomia, Polskie Wyd. Ekonomiczne, Warszawa 1997, s. 45-46. 22 Łączenie ekonomii i polityki… gospodarczą spośród pozostałych działów ekonomii. Dyscyplina ta jest ponadto szczególnym przypadkiem interdyscyplinarności – pozostaje bowiem integralną częścią zarówno historii, jak i ekonomii. Przy czym, o ile w relacji do historii nie ma większych wątpliwości, iż zachowany został układ wertykalny, to w stosunku do ekonomii, w zależności od badanego zjawiska, tworzy się układ bądź to wertykalny, bądź horyzontalny. W związku z tym rodzi się niepewność, czy uprawnionym jest, iż w symbiozie historii gospodarczej i ekonomii, ta druga dyscyplina winna być uznawana za naukę hierarchicznie nadrzędną17. Nie ma natomiast sporu o to, że historia gospodarcza odziedziczyła interdyscyplinarność wprost po historii, a następnie kultywowała ją w ramach rozwoju dyscypliny ekonomicznej18. Podejście do ekonomii jako nauki społecznej powinno zobowiązywać badaczy do konieczności studiowania w sferze tzw. „paradygmatu trójkąta” – oznaczającego równowagę między gospodarką, społeczeństwem i polityką i globalnym19. – postulowanym zarówno na poziomie narodowym, Ze względu na ograniczoność badań jednowymiarowych niezbędna okazuje się analiza zależności między instytucjami a zjawiskami gospodarczymi. Janina Godłów-Legiędź pisze, że „Rozwój nowych szkół myślenia ekonomicznego takich, jak nowa ekonomia polityczna, teoria wyboru publicznego czy nowa ekonomia instytucjonalna oznacza, że wzrasta świadomość, iż prawdziwy postęp w ekonomii może dokonać się poprzez równoległy rozwój badań opartych na najnowszych technikach ilościowych i badaniach interdyscyplinarnych, których przedmiotem jest analiza związków między systemem ekonomicznym, politycznym i społecznym”20. jak Silne związki między polityką i ekonomią podkreślał też noblista Milton Friedman. Tę ostatnią dyscyplinę definiował jako naukę pozytywną dokonującą uogólnień dotyczących stosunków między zmiennymi ekonomicznymi. Jednak dochodzenie do tych uogólnień jest przecież celem wielu innych nauk: i przyrodniczych, i społecznych. Friedman wyróżnił więc też sztukę ekonomii, która w dużym stopniu przypomina politykę rozumianą jako umiejętność perswazji. Tłumaczył, że polega ona „(...) na zdolności osądzania, które z poszczególnych uogólnień ekonomicznych przyczyniają się najbardziej do zrozumienia określonego zbioru wydarzeń”21. Friedman definiował politykę 17 Por. S. Żurawicki, Metodologiczne problemy nauk ekonomicznych, PWN, Warszawa 1969, s. 92. 18 Więcej na temat historii gospodarczej w podrozdziale 3: Interdyscyplinarność w naukach historycznych. 19 Zob. J. Godłów-Legiędź, Idea ładu społecznego liberałów w dobie globalizacji, „Sprawy Międzynarodowe” 2002, nr 2, s. 106. 20 Ibidem, s. 105. 21 Wywiad z Miltonem Firedmanem [w:] B. Snowdon, H. Vane, P. Wynarczyk, Współczesne nurty teorii makroekonomii, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 188. Rafał Matera 23 ekonomii „(...) jako sztukę przekonywania ogółu społeczeństwa lub decydentów politycznych do stosowania określonych środków politycznych”22. W sposób naturalny takie zagadnienia muszą być analizowane przez badaczy dwóch dyscyplin, aczkolwiek kwestia proporcji problematyki wydaje się być niezwykle trudna do ustalenia. Jest to najczęściej uzależnione od samych specjalistów, którzy bardziej wykorzystują bądź to warsztat ekonomisty, bądź politologa. W ekonomii pozytywnej, badającej wzajemne zależności w gospodarce, można więc, poprzez dokonywane uogólnienia, abstrahować (zawiesić na czas analizy stricte ekonomicznej) od wielu czynników politycznych, społecznych, instytucjonalnych. Natomiast w ekonomii normatywnej, gdzie uwzględnia się sądy wartościujące oraz kwestie etyczne, pomijanie powyższych zagadnień jest naukowo nieuprawomocnione. Ocena bowiem danej sytuacji nie ogranicza się wyłącznie do wniosków naukowych czy opisu faktów. Zostaje wpisana w daną opcję polityczną, a jej wybór narzuca określony sąd wartościujący. Nawet jednak w ekonomii pozytywnej, która przecież też winna ustalać fakty i okoliczności wydarzeń, ograniczanie się do analizy czysto ekonomicznej nie usatysfakcjonuje w pełni interdyscyplinarnych nauk ekonomicznych dotyczą więc zarówno ekonomii pozytywnej, jak i normatywnej, a w przypadku tej drugiej są absolutnym wymogiem. studiującego. Możliwości badań 3. Interdyscyplinarność w naukach politycznych Ugruntowanie badań ekonomicznych w nauce dokonało się nie tylko wskutek wzrostu znaczenia problemów gospodarczych w życiu społeczeństw w wiekach XIX i XX, ale również ze względu na rozwój metod i teorii, których przynajmniej część udało się zaaplikować w polityce gospodarczej. Nawet jeśli skutki tych empirycznych zastosowań nie były zawsze zgodne z zamierzeniami, to jednak ekonomia dzięki temu mogła stale rozwijać się jako dziedzina akademicka. Inaczej wyglądała natomiast ewolucja nauk o polityce. Kontrowersje wokół określenia charakteru tej dziedziny naukowej są niemal równie silne jak w przypadku interpretacji natury działalności politycznej. Nie trzeba udowadniać, iż zagadnienia polityczne (podobnie jak ekonomiczne) należą do jednych z najstarszych sfer intelektualnych dociekań. Można się z nimi zapoznać w dziełach starożytnych filozofów, historyków, a w erze nowożytnej w pracach ekonomistów i socjologów. Jednak nauki o polityce były raczej traktowane jako gałąź filozofii, historii czy prawa, a nie jako odrębna dyscyplina. Trudno jest też znaleźć moment przełomowy, świadczący o początku ich samodzielności, tak jak to było w przypadku ekonomii i wydania monumentalnego dzieła Adama Smitha pt. „Badania nad 22 Ibidem. 24 Łączenie ekonomii i polityki… naturą i przyczynami bogactwa narodów” opublikowanego w 1776 r. Najczęściej za początek nauk politycznych określa się połowę XX w., kiedy to określono cele dyscypliny. Jednak, jak pisze Andrew Heywood, „(...) od tego szczytowego momentu entuzjazm wobec ścisłej formuły nauki o polityce stopniowo zanikał, w zamian zaś zaczęła wzrastać świadomość doniosłego znaczenia wartości politycznych oraz teorii normatywnych. Tradycyjne poszukiwania uniwersalnych wartości, które mogliby zaakceptować wszyscy zostały w dużej mierze zarzucone (...). W rezultacie politologia jest dziś bardziej płodna oraz bardziej pasjonująca, szczególnie ze względu na to, że obejmuje wiele różnorodnych podejść teoretycznych oraz szkół analizy”23. Współcześnie naukę o polityce, dzięki rygoryzmowi i krytycyzmowi analitycznemu, traktuje się jako dziedzinę naukową sensu largo, choć nie brakuje też głosów, że może być uznana za naukową sensu stricto, gdyż próbuje posługiwać się metodologią nauk przyrodniczych24. Podobnie jak w przypadku nauk ekonomicznych, również w politologii możemy dokonać rozróżnienia na podejście faktograficzne z wykorzystaniem opisu powiązanego z dowodami empirycznymi oraz podejście normatywne związane z wartościami oceniającymi i poglądami etycznymi. Te ostatnie są z natury subiektywne, więc kłóci się to ze ścisłymi rygorami naukowymi, których warunkiem jest przecież obiektywizm. i ekonomicznych są Jedną z gałęzi nauk politycznych, która otwarcie opowiada się integralnością badań politycznych stosunki za międzynarodowe. Wciąż jednak ten dział politologii znajduje się na takim etapie rozwoju, że istnieje nawet niepewność co do jego przyszłości. Jerzy Menkes w związku z tym zadaje prowokacyjne pytanie, czy wyodrębnienie nauki o stosunkach międzynarodowych poszerza i pogłębia poznanie, a przynajmniej niweluje bariery reżimów badań w dotychczasowych ramach? Komentuje te rozważania w sposób następujący: „Temu pytaniu towarzyszy zarazem świadomość konieczności objęcia zabiegiem wytworzenia nauki o stosunkach międzynarodowych – w pełnym jego przedmiotowym zakresie – nie tylko dezagregacji, wydzielenia z nauki o polityce (...), lecz także agregacji w ramach nowej nauki ekonomii międzynarodowej, czy prawa – z zakresu prawa międzynarodowego”25. Odpowiedzi na te pytania miałaby przynieść dopiero praktyka badawcza. ekonomii – w obszarze elementów m.in. Jednak gros specjalistów z dziedziny stosunków międzynarodowych (zarówno polskich, jak i zachodnich) nie ma aż takich wątpliwości, opowiadając się za koniecznością wydzielenia tej gałęzi nauki oraz nieuchronności łączenia 23 A. Heywood, Politologia, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 16. 24 Ibidem, s. 21. 25 J. Menkes, op. cit., s. 51. Rafał Matera 25 ekonomii i polityki w badaniach eksperckich. Cytowany już Edward Haliżak przekonywał, że: „Badanie stosunków międzynarodowych w kategoriach ekonomii politycznej oferuje znaczne możliwości eksplanacyjne, ponieważ zweryfikowanych danych opiera się na pełniejszym wykorzystaniu empirycznych oraz metod umożliwiających rygorystyczne testowanie formułowanych hipotez. Z punktu widzenia metodologicznego oznacza to wzmocnienie kryteriów naukowego poznania nauki o stosunkach międzynarodowych, zdominowanej dotąd przez podejście politologiczne, w której empiryczna weryfikacja efektu badań napotyka największe trudności”26. Przekonująco brzmią argumenty tego samego Autora za integralnością sfery politycznej i ekonomicznej w stosunkach międzynarodowych. Haliżak wymienia pięć fundamentalnych powodów konieczności łączenia obu sfer. Po pierwsze, głównym podmiotem zarówno politycznym, jak i ekonomicznym w stosunkach międzynarodowych jest państwo (co uzasadnia np. „wpisanie” polityki handlowej jako części polityki zagranicznej). Po drugie, występuje znacznie większa autonomia sfery ekonomicznej (w gospodarce światowej) w stosunkach międzynarodowych niż w stosunkach wewnętrznych. Na rynkach międzynarodowych państwo jest tylko jednym z podmiotów. Po trzecie, procesom liberalizacji, jakie zachodzą w gospodarce światowej towarzyszą zmiany polityczne. Podmioty, które dążą do realizacji celów ekonomicznych muszą swoich działaniach. Po czwarte, procesy międzynarodowe nie mają wyłącznie politycznego charakteru, nawet jeśli są inspirowane przez państwa. W tym samym stopniu uwzględniają one treści ekonomiczne, gdyż brany i korzyści materialne (jak dobrobyt i rozwój). Po piąte, w relacji państwo – gospodarka światowa, niezbędne jest wdrażanie mechanizmów regulujących funkcjonowanie sfery ekonomicznej. Pozostawienie stosunków międzynarodowych wyłącznie w gestii sił rynkowych staje się zatem niemożliwe. Dlatego istotne znaczenie ma koncepcja demokratycznej regulacji globalnego zarządzania27. jest pod uwagę koszt je uwzględniać w O związkach między gospodarką i polityką w badaniach stosunków międzynarodowych przekonuje wkład zachodnich naukowców, zwłaszcza od początku lat 70. XX w., co miało miejsce pod wpływem dwóch, niemal równoczesnych światowej: walutowego i energetycznego28. Wówczas, zwłaszcza amerykańscy i brytyjscy badacze, kryzysów, w gospodarce 26 E. Haliżak, Współzależność polityki i ekonomii…, s. 45. 27 Ibidem, s. 37-38. 28 Początek lat 70. XX w. przyniósł wielkie perturbacje w gospodarce światowej. W sierpniu 1971 r. Stany Zjednoczone zawiesiły wymienialność dewiz dolarowych na złoto. System międzynarodowego pieniądza w kapitalizmie przestał być walutą dolarowo-złotą, a w trzy lata później – również dolarową. Kryzys walutowy przyniósł dwukrotną dewaluację amerykańskiego dolara oraz zburzył ukształtowany system stałych parytetów walutowych. Układ z Bretton Woods został ostatecznie zastąpiony systemem płynnych kursów walutowych. Upadek tradycyjnego 26 Łączenie ekonomii i polityki… zaczęli przekonywać, że to międzynarodowa polityka gospodarcza zaczęła odgrywać decydującą rolę w relacjach międzypaństwowych. Coraz częściej pojawiały się też postulaty metodologiczne, które zachęcały do analiz wielostopniowych i wielowymiarowych, które uwzględniały obszary polityczne, ekonomiczne i bezpieczeństwa oraz koncentrowały się na wielu aktorach stosunków pozarządowych i transnarodowych. Jeszcze bardziej badania z zakresu międzynarodowej ekonomii politycznej (MEP) okazywały się przydatne w dobie globalizacji, której skutki przenosiły się nie tylko na politykę czy gospodarkę, ale też na kulturę, technologię, środowisko, migracje czy turystykę29. podmiotach także na – obok państw, MEP próbuje więc tłumaczyć problemy globalne i międzynarodowe korzystając z interdyscyplinarnych metod analitycznych i teoretycznych, a to co wyróżnia tę analizę to zastosowanie metod badawczych ekonomii (zmiennych i modeli) oraz nauk politycznych. W literaturze naukowej podkreśla się jednak, że żadna z teorii MEP nie jest w stanie opisać sytuacji międzynarodowej w sposób doskonały. Dlatego i w tej dyscyplinie pojawiają się liczne postulaty w sprawie zastosowania „otwartości tym podejście ideologiczne oraz proponując skupienie się na badaniu konkretnego zjawiska, a nie doklejając na siłę proces/wydarzenie do teorii. W toku rozwoju MEP łączenie ekonomii i polityki stało się badawczym wymogiem, a szczególną uwagę zwrócono na badania wpływu czynników ekonomicznych na politykę zagraniczną państw30. teoretycznej”, porzucając przy Nauki o polityce są znacznie pojemniejsze niż stosunki międzynarodowe, w tym MEP, ale to w tej dyscyplinie najbardziej ujawnia się potrzeba łączenia ekonomii i polityki. Wśród nowoczesnych podejść teoretycznych w politologii znajdziemy konstrukcji. przykłady wykorzystywania ekonomicznych mechanizmu spowodował utrwalenie niepokoju i brak stabilizacji na rynkach walutowych. Kryzys „umiędzynarodowił” proces inflacyjny i stał się jego istotną siłą napędową. Konsekwencje tego wstrząsu wywarły poważny wpływ na załamanie gospodarcze w rozwiniętych krajach kapitalistycznych. W końcu 1973 r. państwa skupione w kartelu OPEC wprowadziły embargo na dostawy ropy naftowej do niektórych krajów kapitalistycznych oraz podniosły jej cenę i ograniczyły wydobycie. W krótkim okresie dwóch miesięcy cena ropy na giełdach wzrosła z 5 do 17 USD za baryłkę, a do grudnia 1973 r. wydobycie zmniejszyło się o ponad 20 . Świat kapitalistyczny ogarnął kryzys energetyczny. Embargo naftowe spowodowało wielki wstrząs na rynku światowym i było bezpośrednią przyczyną perturbacji cenowych i płatniczych oraz przyczyniło się do załamania gospodarczego w latach 1974-1975. Zob. więcej. J. Skodlarski, R. Matera, Gospodarka światowa. Geneza i rozwój, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 272-273. 29 P. Matera, Związki polityki i ekonomii w badaniu stosunków międzynarodowych, „Przegląd Strategiczny” 2012, nr 1, s. 219-225. 30 Zob. szerzej: P. Matera, Uwarunkowania ekonomiczne polityki Stanów Zjednoczonych wobec Europy Zachodniej za prezydentury Richarda M. Nixona (1969-1974), Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2012, s. 29-56. Rafał Matera 27 Do szczególnie mocno eksponowanych należy teoria wyboru publicznego, będącą częścią teorii racjonalnego wyboru, opierającej się na założeniach ekonomii neoklasycznej. Głównym kryterium, jaki przyjmują badacze, jest przekonanie, iż problemy polityczne powinno się analizować poprzez zachowanie racjonalnie działających jednostek, nastawionych na maksymalizację korzyści. Mimo iż teoria wyboru publicznego nie zdobyła masowego uznania politologów, to chętnie wykorzystuje się ją w badaniu elektoratu, lobbingu, biurokracji, podejmowaniu decyzji przez polityków czy też działań państw na forum międzynarodowym, co wiąże je z badaniami MEP. W nowszych analizach politologicznych wykorzystuje się też teorie gier, a zwłaszcza dylemat więźnia, co ma szczególne zastosowanie w analizach społecznych, będących wynikiem politycznych i gospodarczych wydarzeń. ramach „paradygmatu Wynika z tego, że również w naukach politycznych istnieje konieczność badań w trójkąta”. Zrównoważenie zagadnień politycznych, gospodarczych i społecznych na poszczególnych szczeblach analizy jest nie tylko uprawnione, ale wręcz konieczne. Ewentualny spór można jedynie toczyć o występujące proporcje. Można więc wysnuć wniosek, iż interdyscyplinarność w tej pojemnej, choć nie do końca ukształtowanej, sferze nauki jest wymogiem apriorycznym. 4. Interdyscyplinarność w naukach historycznych O ile nauki ekonomiczne, a zwłaszcza polityczne należą do stosunkowo młodych dziedzin, to w przypadku historii mamy do czynienia z ogromną tradycją sięgającą Herodota (V w. p.n.e.). Charakteru akademickiego historia nabrała jednak dopiero na przełomie XVIII i XIX w.31, co zrównuje ją stażem choćby z ekonomią. Już od czasów starożytnych historia miała wiele wspólnego z innymi naukami. „I chociaż historycy wciąż podkreślali różnice między swoją nauką a naukami przyrodniczymi, to również z nimi – w takim kształcie, w jakim one powstały w XVII w. – wiele ją łączyło”32. Po niemal dwóch wiekach ewolucyjnych zmian, uprawianie historii ograniczone wyłącznie do dziejów bitew czy historii politycznej stało się passé. „Historia dzisiejsza jest totalna i nie eliminuje ani faktów politycznych, ani 31 To na przełomie XVIII i XIX stulecia doszło do istotnych zmian w uprawianiu historii. Uczeni, zwłaszcza niemieccy, ale też francuscy i brytyjscy, inicjowali nie tylko nowatorskie badania, ale zaczęli pisać o historii inaczej oraz próbowali jej uczyć używając odmiennych metod. Zmiany te związane były z rozwojem uniwersytetów, co ujawniało się w poszerzaniu się ich funkcji społecznych, łączących badanie i nauczanie. Zdaniem wybitnego historiografa – Georga Iggersa – to nowoczesny uniwersytet niemiecki wpłynął w największym stopniu na ukształtowanie się historii jako dyscypliny naukowej. G. G. Iggers, Historiografia XX wieku. Przegląd kierunków badawczych, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2010, s. 20-21. 32 Ibidem, s. 20.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Polityczna kreacja ładu ekonomicznego. Teoria i praktyka
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: