Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00196 005336 20479415 na godz. na dobę w sumie
Prawo konstytucyjne w pigułce - ebook/pdf
Prawo konstytucyjne w pigułce - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 302
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8198-178-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja stanowi kompleksowe opracowanie do nauki i powtórki przed egzaminem. W książce zostały zawarte najważniejsze zagadnienia z zakresu prawa konstytucyjnego.

Opracowanie zostało podzielone na 4 działy tematyczne, w których znajdziesz 12 części omawiających m.in:

Na końcu każdej z części znajduje się test, dzięki któremu możesz sprawdzić poziom zdobytej wiedzy.

Szybkie zapamiętywanie informacji ułatwi przejrzysta struktura

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

DZIAŁ I. PRAWO KONSTYTUCYJNE Czy wiesz, że … Pierwszą spisaną konstytucją była Konstytucja Stanów Zjednoczonych, napisana w 1787 r., która weszła w życie w 1789 r. Drugą była ustawa zasadnicza Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przyjęta 3.5.1791 r. 13 CZĘŚĆ I. RZECZPOSPOLITA ROZDZIAŁ 1. POJĘCIE PRAWA KONSTYTUCYJNEGO Prawo konstytucyjne to całokształt norm prawnych dotyczących ustroju państw, czyli takich, których przedmiotem regulacji są:  1) podstawowe instytucje oraz 2) zasady ustroju politycznego i społeczno-gospodarczego państwa. Normy te określają: pozycję państwa w stosunkach zewnętrznych i wewnętrznych podmiot władzy w państwie i formy jej sprawowania przez suwerena status jednostki w państwie i przysługujące jej prawa oraz wolności, a także nałożone na nią obowiązki zasady organizacji i funkcjonowania organów państwowych oraz relacje między nimi, a także zasady tworzenia prawa 14 ROZDZIAŁ 2. ZASADY ORAZ PODSTAWOWE POJĘCIA Ważne Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli (art. 1 Konstytu- cji RP). Konstytucja RP w przepisach Rozdziału I „Rzeczpospolita” formułuje podstawowe zasady ustrojowe. KATALOG PODSTAWOWYCH ZASAD USTROJU RP Zasada Zasada demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) Zasada jednolitości państwa (art. 3 Konstytucji RP) Zasada zwierzchnictwa narodu (art. 4 ust. 1 i 2 Konstytucji RP) Treść Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwo- ści społecznej. Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym. Władza zwierzchnia w Rzeczpospolitej Polskiej należy do Narodu. Naród sprawuje władzę przez swoich przed- stawicieli lub bezpośrednio. 15 Zasada Zasada niepodległości i suwerenności (art. 5 Konstytucji RP) Zasada podziału władzy (art. 10 ust. 1 Konstytucji RP) Zasada społecznej gospodarki rynkowej (art. 20 Konstytucji RP) Treść Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i niena- ruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo oby- wateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważo- nego rozwoju. Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wyko- nawczej i władzy sądowniczej. Społeczna gospodarka rynkowa oparta na: ▶ wolności działalności gospodarczej, ▶ własności prywatnej, ▶ solidarności, dialogu i współpracy partnerów spo- łecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczpospo- litej Polskiej. Rzeczpospolita Polska: 1) stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju, 2) udziela pomocy Polakom zamieszkałym za granicą w zachowaniu ich związków z narodowym dziedzictwem kulturalnym (art. 6 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Ważne Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konsty- tucji RP). Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego (art. 9 Konstytucji RP). Przepis ten oznacza konieczność podjęcia przez państwo wszelkich działań, w tym wydawania aktów normatywnych, do których zobowiązało się ono w umowie międzynarodowej. Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania partii politycznych. Zagadnienia partii politycznych reguluje szczegółowo ustawa z 27.6.1997 r. o partiach politycznych. 16 Ważne Partie polityczne zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości obywateli polskich w celu wpływania metodami demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa. Finansowanie partii politycznych jest jawne (art. 11 ust. 2 Konstytucji RP). ZAKAZ TWORZENIA ORGANIZACJI TOTALITARNYCH zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza: nienawiść rasową i narodowościową stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa (art. 13 Konstytucji RP) Przesłanki zakazujące tworzenia partii politycznych sformułowane są na tyle ogólni- kowo, że będą wymagać konkretyzacji w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, któremu w art. 188 pkt 4 Konstytucji RP powierzono orzekanie w sprawach zgodności z Konstytucją RP celów lub działalności partii politycznych. Ważne Objęcie regulacją prawną zagadnień związanych z powstaniem i działalnością partii politycznych nosi miano instytucjonalizacji partii politycznych. 17 Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania: związków zawodowych organizacji społeczno- -zawodowych rolników stowarzyszeń ruchów obywatelskich innych dobrowolnych zrzeszeń fundacji ZWIĄZKI ZAWODOWE powstały w celu ochrony praw pracowniczych Konstytucja RP podkreśla ich szczególną rolę w realizacji zasady pluralizmu poza art. 12 Konstytucji RP wolność zrzeszania się w związki zawodowe gwarantuje także art. 59 Konstytucji RP. Przepis ten wymienia (jako gwarancje realizacji celów związkowych) prawo do: ▶ rokowań, ▶ zawierania układów zbiorowych pracy, ▶ prawo do organizowania strajków pracowniczych i innych form protestu funkcjonowanie  związków zawodowych regulują ustawy szczególne, a także umowy międzynarodowe. Podstawową rolę wśród umów międzynarodowych odgrywają konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy. Związki zawodowe nie podlegają przepisom ustawy z 7.4.1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach zgodnie z ustawą z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji 18 związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych zgodnie z ustawą z 23.5.1991 r. o związkach zawodowych związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego prze­ kazu (art. 14 Konstytucji RP). Wolność ta oznacza możliwość przekazywania i rozpo­ wszechniania poglądów, informacji i idei za pomocą środków masowej komunikacji. Związana jest też z wolnością odbioru tych przekazów, informacji i idei. Ważne Państwo zobowiązane jest do podejmowania działań na rzecz zapobiegania i elimino- wania zagrożeń wolności prasy i środków społecznego przekazu. Ustrój terytorialny Rzeczpospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy pub­ licznej. Zasadniczy podział terytorialny państwa, uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze lub kulturowe i zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wy­ konywania zadań publicznych, określa ustawa (art. 15 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Ważne Wymóg decentralizacji władzy publicznej polega na wprowadzeniu dla potrzeb zarzą- du państwowego okręgów terenowych z działającymi tam organami w celu przybliżenia zarządu publicznego do obywateli. 19 WSPÓLNOTA SAMORZĄDOWA samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową przysługującą samorządowi w ramach ustaw istotną część zadań publicznych, wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 16 ust. 1 i 2 Konstytucji RP) ludność zamieszkująca tereny poszczególnych jednostek terytorialnych uznano zatem za „wspólnotę mieszkańców” i powierzono jej istotną część zadań publicznych W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wyko- nujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywa- niem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. W drodze ustawy można tworzyć również inne rodzaje samorządów. Samorządy te nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania dzia- łalności gospodarczej (art. 17 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 18 Konstytucji RP pod ochroną i opieką Rzeczpospolitej Polskiej znajdują się: 1) małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, 2) rodzina, 3) macierzyństwo i  4) rodzicielstwo. Jak stanowi art. 19 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza we­ teranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych. Ważne Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele pub- liczne i za słusznym odszkodowaniem (art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). 20 PRZESŁANKI DOPUSZCZALNOŚCI WYWŁASZCZENIA dokonywane jest na cele publiczne za słusznym odszkodowaniem Własność stanowi podstawę ustroju gospodarczego Polski i jest niezbędnym ele- mentem jego funkcjonowania. Podkreśla to Konstytucja RP, wymieniając własność prywatną jako jedną z wartości fundamentalnych społecznej gospodarki rynkowej. Konstytucja RP nie definiuje pojęcia własności. Nie wprowadza także żadnych zróż- nicowań ochrony własności ze względów przedmiotowych czy podmiotowych. Arty- kuł 21 Konstytucji RP nie precyzuje, o jakie formy i typy własności chodzi. Wskazuje to na wolę ustrojodawcy zagwarantowania ochrony wszelkiej własności. Postano- wienia tego przepisu rozwinięte są w ustawach zwykłych, a zwłaszcza w KC, który reguluje m.in. zasady dziedziczenia. Ważne Wywłaszczeniu ma towarzyszyć słuszne odszkodowanie. „Słuszne odszkodowanie” powinno być ekwiwalentem, tj. powinno dawać właścicielowi możliwość odtworzenia rzeczy, którą utracił. OGRANICZENIE WOLNOŚCI DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ dopuszczalne tylko w drodze ustawy dopuszczalne tylko ze względu na ważny interes publiczny (art. 22 Konstytucji RP) Artykuł 23 Konstytucji RP wprowadza zasadę, według której podstawą ustroju rol­ nego państwa jest gospodarstwo rodzinne, z jednoczesnym zastrzeżeniem, że zasada ta nie narusza postanowień art. 21 i 22 Konstytucji RP, o których mowa powyżej. Przyjęcie tego zapisu ma szczególny charakter. Oznacza bowiem, że w ramach ustroju społeczno­gospodarczego istnieje szczególny ustrój rolny, który opiera się na gospo- darstwach rodzinnych. W odróżnieniu od regulacji art. 20 Konstytucji RP, przyjęto tu zatem kryterium podmiotowe – rodzina. 21 Ważne Zgodnie z art. 24 Konstytucji RP praca znajduje się pod ochroną Rzeczpospolitej Pol- skiej. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy. Kościoły i inne związki wyznaniowe posiadają równe prawa. Władze publiczne w Rzeczpospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu pub­ licznym. Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej nieza­ leżności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a Kościołem katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy. Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami oraz związkami wyznaniowymi określają ustawy uchwalone na podstawie umów zawartych przez Radę Ministrów z ich właściwymi przedstawicielami (art. 25 ust. 1–5 Konstytucji RP). Stosunki państwa z kościołem i związkami wyznaniowymi reguluje szczegółowo usta- wa z 17.5.1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Ustawa ta deklaruje, że Rzeczpospolita Polska jest państwem świeckim i neutralnym w sprawach religii i przekonań. Kościoły i związki wyznaniowe w wykonywaniu swoich funkcji są nie­ zależne od państwa. GWARANCJE WOLNOŚCI W STOSUNKACH PAŃSTWO – ZWIĄZEK WYZNANIOWY oddzielenie kościoła od państwa swoboda wypełniania funkcji religijnych równouprawnienie związków wyznaniowych Sformułowania Konstytucji RP i ustawy wskazują, że w polskim systemie prawa zasada oddzielenia kościoła od państwa nie jest rozumiana rygorystycznie i dopuszcza wiele form współpracy między związkami wyznaniowymi a państwem. W art. 25 ust. 5 Konstytucji RP ustawodawca przyjął zasadę odrębnej ustawowej re­ gulacji pozycji kościołów i innych związków wyznaniowych działających na terenie Polski. W myśl tego przepisu ustawy regulujące pozycję kościołów i związków wyzna- 22 niowych uchwalane są na podstawie umów zawartych między ich przedstawicielami a Radą Ministrów. W stosunku do kościołów i związków wyznaniowych posiadających odrębny status ustawowy ustawę o gwarancjach wolności sumienia i wyznania stosuje się jedynie posiłkowo. Oparcie poszczególnych ustaw na umowach zawartych przez rząd z przedstawicielami kościołów i związków wyznaniowych ma istotne znaczenie. Gwarantuje ono wpływ danego związku wyznaniowego na treść ustawy, a ponadto normuje kwestię, która w zwykłym trybie ustawodawczym nie jest określona – ko­ nieczność zawarcia umowy przed złożeniem projektu ustawy do laski marszałkow- skiej i wyłączność inicjatywy ustawodawczej rządu. Odrębny charakter ma regulacja pozycji Kościoła katolickiego ze względu na podmio- towość międzynarodową Stolicy Apostolskiej. Z powyższego wynika przewidziane w art. 25 ust. 4 Konstytucji RP uregulowanie stosunków między Polską a Stolicą Apo- stolską oprócz ustawy także w ratyfikowanej umowie międzynarodowej (konkorda­ cie). Umowa ta, ratyfikowana przez Polskę, określa przede wszystkim stosunki państwa polskiego ze Stolicą Apostolską i status Kościoła katolickiego w prawie wewnętrznym. Ma ona też bezpośrednie znaczenie dla osób wyznania katolickiego. Konkordat ma podwójne znaczenie dla polskiego systemu prawa: zawiera zobowiązania międzynarodowe państwa polskiego, których musi ono dotrzymać jest źródłem prawa krajowego, obowiązuje bezpośrednio, co oznacza, że jej postanowieniami jest związany ustawodawca, inne organy prawotwórcze i organy stosujące prawo Poza Konkordatem pozycję Kościoła katolickiego w państwie określa przede wszystkim ustawa z 17.5.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypo­ spolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1347 ze zm.). Ustawa ta konkretyzuje ogólne zasady dotyczące sprawowania kultu, nauczania religii, duszpasterstwa wojskowego i specjalistycznego, tzw. organizacji kościelnych, prowadzenia działalności charyta- tywnej, korzystania przez Kościół katolicki ze środków przekazu. Normy dotyczące sytuacji prawnej kościołów i związków wyznaniowych rozsiane są także po wielu innych ustawach i dotyczą różnych spraw, m.in. z zakresu prawa podatkowego, celnego czy oświatowego. Siły Zbrojne Rzeczpospolitej Polskiej służą: 1) ochronie niepodległości państwa, 2) ochronie niepodzielności jego terytorium oraz 3) zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic. 23 Siły Zbrojne zachowują neutralność w sprawach politycznych oraz podlegają cywilnej i demokratycznej kontroli (art. 26 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). JĘZYK URZĘDOWY W RP język polski nie narusza to praw mniejszości narodowych wynikających z ratyfi kowanych umów międzynarodowych zob. art. 27 Konstytucji RP Godłem Rzeczpospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu (art. 28 ust. 1 Konstytucji RP). Barwami Rzeczpospolitej Polskiej są kolory biały i czerwony (art. 28 ust. 2 Konstytucji RP). Ważne Godło, barwy i hymn Rzeczpospolitej Polskiej podlegają ochronie prawnej. 24 TESTY DO CZĘŚCI I. 1. Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym: a) całego Narodu, b) wszystkich obywateli, c) całego społeczeństwa. 2. Rzeczpospolita Polska jest: a) demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedli- b) państwem zapewniającym realizację praw obywateli, urzeczywistniającym zasady c) państwem demokratycznym, urzeczywistniającym zasady demokracji bezpośred- wości społecznej, społecznej gospodarki rynkowej, niej. 3. Rzeczpospolita Polska jest państwem: a) niejednolitym, b) federacyjnym, c) jednolitym. 4. Władza zwierzchnia w RP należy do: a) społeczeństwa, b) Narodu, c) przedstawicieli Narodu. 5. Naród sprawuje władzę: a) przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio, b) przez swoich przedstawicieli, c) bezpośrednio. 25 6. Podstawę ustroju gospodarczego RP stanowi: a) prospołeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych, b) społeczna gospodarka rynkowa oparta na swobodzie działalności gospodarczej, ochronie własności prywatnej oraz dialogu partnerów społecznych i prywatnych, c) społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecz- nych. 7. Wywłaszczenie w prawie polskim jest: a) niedopuszczalne, b) dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusz- nym odszkodowaniem, c) dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na ważne cele publiczne i za odpowiednim odszkodowaniem. 8. Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest w prawie polskim: a) niedopuszczalne, b) dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny, c) dopuszczalne tylko ze względu na ważny interes publiczny, podmiotom zaś, które poniosły z tego tytułu straty, przysługuje słuszne odszkodowanie. 26 Czy wiesz, że … Zasada in dubio pro reo została co prawda sformułowana w 1562 r. przez Włocha Bossiusa w Tractatus Varii Criminalis Materiae, jednak jej genezy można dopatrywać się w rzymskim prawie karnym. Już Cyceron wskazał, że niewyjaśnione i niemożliwe do wyjaśnienia wąt- pliwości powinno się traktować na korzyść oskarżonego. Hadrian sformułował postulat stawiany przed wymiarem sprawiedliwości, że „lepiej stu winnych uniewinnić, niż jednego niewinnego skazać” (Satius enim esse impunitum relinqui facinus nocentis quam innocentem damnari). Maksyma ta, zresztą jako jedna z nielicznych dotyczących prawa karnego, zo- stała w dowód respektu dla rzymskich źródeł współczesnej kultury prawnej umieszczona na kolumnie gmachu Sądu Najwyższego1. 1 M. Mozgawa-Saj, Rzymskie korzenie zasady domniemania niewinności i prawa oskarżonego do obrony, ZN URz 2018, z. 101, s. 106, 107. 27
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo konstytucyjne w pigułce
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: