Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00214 005091 20268337 na godz. na dobę w sumie
Rzecz o kondycji i ustroju Europy. W przekładzie Andrzeja Macieja Kaniowskiego - ebook/pdf
Rzecz o kondycji i ustroju Europy. W przekładzie Andrzeja Macieja Kaniowskiego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 182
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9732-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> historia i teoria prawa
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).
Autor należy do najwybitniejszych współczesnych filozofów piszących o Unii Europejskiej i jej przyszłości. Jako jeden z niewielu, nie zamyka procesu integracji w kategoriach państw narodowych, lecz szuka alternatywnych i wielopoziomowych źródeł legitymizacji transnarodowego procesu podejmowania decyzji, przypisując szczególną wartość europejskim normom konstytucyjnym i prawnym, również jako tym siłom, które pozwalają stawić czoła globalizacji. Kryzys gospodarczy, prowadząc do coraz większego transferu kompetencji na poziom unijny, zwłaszcza w strefie euro, unaocznił nowe wyzwania, którym Unia winna sprostać, aby być w pełni demokratyczna. Dlatego też Habermas szuka odpowiedzi na kluczowe pytania, często pomijane w dyskursie publicznym zdominowanym przez kwestie gospodarcze.
Zasadniczym rysem myśli J. Habermasa jest jednoczesne uprawianie filozofii, socjologii i konstytucjonalizmu, co sprawia, że rozważania z zakresu konstytucjonalizmu europejskiego wykraczają poza klasyczny dyskurs dogmatyczny, zyskując na wszechstronności. Oryginalność myśli konstytucyjnej Habermasa polega na skonstruowaniu proceduralnego/komunikacyjnego modelu demokracji i konstytucji, które są projektem otwartym na pewne zmiany i udoskonalenia. To podejście, usytuowane między modelem liberalnym i republikańskim, stanowi najbardziej użyteczne narzędzie badania podstaw, struktury i funkcji konstytucjonalizmu europejskiego.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Andrzej Maciej Kaniowski – Uniwersytet Łódzki, Instytut Filozofii Katedra Etyki, 90-232 Łódź, ul. S. Kopcińskiego 16/18 RECENZENT Andrzej Wróbel REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusław Pielat SKŁAD I ŁAMANIE Oficyna Wydawnicza Edytor.org PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak © Copyright by Suhrkamp Verlag, Berlin 2011 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydanie oryginalne: Jürgen Habermas, Zur Verfassung Europas. Ein Essay, Suhrkamp Verlag, Berlin 2011 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06610.14.0.M ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-005-3 ISBN (ebook) 978-83-7969-732-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Przedmowa Wizja godności człowieka i realistyczna utopia praw człowieka 7 13 tem konstytucyjno-ustrojowym międzynarodowego. Rzecz o kondycji i ustroju Europy Kryzys Unii Europejskiej w świetle konstytucjonalizacji prawa I. Czemu dziś dopiero Europa jest rzeczywiście pewnym projek- II. Unia Europejska wobec konieczności wyboru między trans- narodową demokracją a postdemokratycznym federalizmem egzekutyw 1. Przeciwko reifikacji suwerenności narodowej 2. Pierwsza innowacja: pierwszeństwo prawa ponadnaro- dowego przed prawem krajowym dającym wyłączność na prawowite posługiwanie się przymusem 3. Druga innowacja: podzielenie władzy konstytuującej 4. Dzielona suwerenność miarą wymagań legitymizacyj- 5. O braku zdecydowania wśród elit politycznych w fazie III. Od wspólnoty międzynarodowej do wspólnoty kosmopoli- – przyz nanie jej obywatelom Unii i narodom Europy nych Unii tycznej przechodzenia ku demokracji transnarodowej 45 45 56 58 65 74 83 90 98 Dodatek: Europa Republiki Federalnej I. Po krachu. Wywiad II. Euro przesądzi o losach Unii Europejskiej III. Pakt dla Europy czy pakt przeciw Europie? Wykaz źródeł zamieszczonych tekstów Bibliografia Przypisy od tłumacza Indeks osobowy 117 119 136 145 157 159 171 179 7 Przedmowa Od roku 2008 obserwujemy żmudne procesy uczenia się niemieckiego rządu federalnego, nader niechętnie i to małymi kroczkami kierującego się ku Europie. W końcu – po dwu i pół roku początkowego obstawania za działa- niem każdego z krajów na własną rękę, targów wokół pa- rasoli ochronnych, wysyłania dwuznacznych sygnałów oraz zwlekania z ustępstwami – do świadomości zaczęło, jak się zdaje, z wolna docierać, że rozwiało się ordoliberalne ma- rzenie o dobrowolnie uzgodnionych kryteriach stabilności, które miałyby być przestrzegane przez budżety narodowe państw członkowskich. Marzenie o „mechanizmach”, które miały sprawić, że zbędne stałoby się wspólne wykształca- nie woli drogą polityczną, a demokrację dałoby się trzymać pod kontrolą, rozprysło się nie tylko z powodu odmiennych kulturowych warunków funkcjonowania gospodarek, lecz przede wszystkim na skutek szybko zmieniających się kon- stelacji nieprzewidywalnego otoczenia. Dziś wszyscy mó- wią o „błędzie konstrukcyjnym” unii monetarnej, która nie ma niezbędnych politycznych kompetencji regulacyjno- -kontrolnych. Tymczasem narasta świadomość, że musi dojść do zmian w traktatach europejskich; brak jest jednak jasnej wizji tego, w jakim kierunku winny iść te zmiany. W myśl krążących ostatnimi czasy planów wspólne rzą- dzenie siedemnastoma państwami, należącymi do strefy euro, miałoby się rozgrywać w kręgu szefów rządów, czyli w łonie tego, co stanowi „rdzeń” Rady Europejskiej. Po- nieważ ten organ kierowniczy nie może wydawać żadnych prawnie wiążących postanowień, to namysł koncentruje 8 się na rodzajach sankcji, jakie miałyby być nakładane na „nieposłuszne” rządy. Ale właściwie kto i kogo miałby tu zmuszać do stosowania się do postanowień, nie wiedzieć nadto jakiejże też treści? Po poszerzeniu i uelastycznieniu sztywnych kryteriów stabilności i nadaniu temu postaci powtarzanego niczym mantra „Paktu dla Europy”, miałyby postanowienia Rady Europejskiej rozciągać się na szerokie spektrum wszystkich owych polityk, mogących mieć wpływ na konkurencyjność – w skali globalnej – coraz to bardziej izolujących się gospodarek krajowych. Uzgodnienia euro- pejskie ingerowałyby więc w obszary będące domeną parla- mentów krajowych – od polityki finansowej i gospodarczej poczynając, poprzez politykę społeczną, po politykę w za- kresie edukacji i szkolnictwa wyższego oraz politykę reali- zowaną w stosunku do rynku pracy. Najwyraźniej panuje tu co do trybu postępowania takie oto wyobrażenie, że w celu politycznego przeforsowania wszystkich zamierzeń, w od- niesieniu do których szefowie rządów porozumieli się ze swoimi kolegami w Brukseli, zorganizują oni, pod groźbą nałożenia kar, większości we własnych parlamentach krajo- wych. Ten rodzaj federalizmu egzekutyw w wydaniu – ogra- niczonej do siedemnastki i samą siebie upełnomocniającej – Rady Europejskiej byłby wzorcowym przykładem postde- mokratycznego sprawowania władzy politycznej. Jak można się było spodziewać, to podkopywanie de- mokracji międzyrządowymi (intergouvermentale) porozu- mieniami spotyka się ze sprzeciwem idącym z dwu stron. Obrońcy państwa narodowego przekonani są, iż potwier- dzają się ich najczarniejsze obawy i teraz dopiero okopują się na dobre za fasadami z dawna już cokolwiek nadwątlo- nej państwowej suwerenności. W dobie obecnego kryzysu utracili oni już jednak poparcie lobby gospodarczego, które dotychczas było zainteresowane tym, by – na ile to możli- we – nie dochodziło do ingerencji politycznych we wspólną walutę ani we wspólny rynek. Z drugiej strony odzywają się znowu rzecznicy – przez dłuższy czas nie zabierający głosu – „Stanów Zjednoczonych Europy”, którzy wszelako tym emfatycznym wyobrażeniem wyświadczają własnemu za- miarowi przyspieszenia najpierw integracji jądra Europy, niedźwiedzią przysługę. W ten to bowiem sposób zasadna opozycja wobec wkraczania na urwistą ścieżkę wiodącą ku biurokratycznemu federalizmowi egzekutyw zaplątuje się w beznadziejną alternatywę, jaką jest wybór pomiędzy pań- stwem narodowym a europejskim państwem związkowym. Wcale nie lepszy jest mglisty federalizm, który tę fałszywą alternatywę kwestionuje w sposób bliżej nieokreślony. Swym esejem na temat „konstytucji” Europy – czy- li jej dzisiejszej kondycji i jej ustroju politycznego – chcę z jednej strony pokazać, że Unia Europejska z traktatu li- zbońskiego swym kształtem wcale tak daleko nie odbiega od transnarodowej demokracji, jak sądzi wielu jej kryty- ków. Z drugiej strony chciałbym wyjaśnić, dlaczego bez zmiany traktatu nie da się usunąć błędu konstrukcyjnego unii monetarnej. Zaplanowanemu obecnie koordynowaniu przez państwa należące do unii monetarnej decyzji podej- mowanych w ważnych sektorach polityki potrzebna jest poszerzona podstawa legitymizująca. W stosunku do tego rodzaju demokracji, demokracji transnarodowej, model porządku publicznego o ustroju związkowym jest wsze- lako błędnym modelem. Z chwilą, kiedy Unię Europejską zaczniemy postrzegać tak, jakby stworzona ona była z dwu równoprawnych podmiotów konstytucjodawczych, stwo- rzona mianowicie równie pierwotnie i równie źródłowo z obywateli (!) i z narodów* I1(!) Europy, rozpoznamy archi- tektonikę tego ponadpaństwowego, niemniej jednak de- mokratycznego, bytu pospólnegoII. Wystarczy byśmy tylko wyciągnęli właściwe wnioski z bezprecedensowego rozwoju europejskiego prawa w minionej połowie stulecia. Tymczasem elity polityczne ogarnięte są jeszcze lękiem przed pokonaniem wysokiej przeszkody, jaką jest zmiana * Przypisy pochodzące od tłumacza oznaczono w publikacji nume- racją rzymską. Zostały one umieszczone na końcu opracowania. 9 10 traktatu. Wahanie to tłumaczyć z pewnością należy nie tylko oportunistycznym zainteresowaniem utrzymaniem władzy i niedostatkiem talentów przywódczych. Obawy wywołane czynnikami ekonomicznymi sprawiają, że problemy Euro- py w świadomości ludzi są bardziej obecne i przydaje się im większego niż niegdyś znaczenia egzystencjalnego. Ów niebywały postęp, gdy chodzi o podejmowanie tego rodzaju tematów, powinny elity polityczne pojmować w istocie jako pewną szansę i również w tym dostrzegać coś niezwykłego w obecnej sytuacji. Ale, niestety, także politycy stali się już dawno temu elitarną grupą funkcjonariuszy-decydentówIII: nie są już przygotowani do konfrontacji z niestandardową sytuacją (entgrenzte Situation), która wymyka się zwykłym narzędziom demoskopowo-administracyjnym i w obliczu której wymagany jest inny modus polityki, taki mianowi- cie, który nastawiony jest na to, by zmieniać mentalność i kształtować sposoby myślenia. Posługując się środkami będącymi w mej dyspozycji, będę chciał spróbować usunąć nadal istniejące blokady myślowe wobec budowania demokracji w wymiarze tran- snarodowym. Europejska integracja zostanie przeze mnie w tym wypadku wpisana w długofalowy układ powiązań i zależności pomiędzy demokratyczną jurydyzacjąIV a cy- wilizowaniem przemocy będącej w gestii państwa. Per- spektywa ta powinna wyraźnie ukazać, że spacyfikowanie wojowniczych nacji, a więc cel, który po drugiej wojnie światowej motywował nie tylko do utworzenia Organi- zacji Narodów Zjednoczonych, ale też do integrowania Europy, stworzyło bazę wyjściową dla znacznie bardziej dalekosiężnego zamierzenia, a mianowicie dla stworzenia zdolności do działania politycznego wychodzącego poza granice państw narodowych. Konstytucjonalizacja prawa międzynarodowego od dawna nie jest już ukierunkowana jedynie na owo pacyfikowanie, które stanowiło też punkt wyjścia rozwoju prowadzącego ku Unii Europejskiej. Fia- sko neoliberalnych iluzji pozwoliło zrozumieć, że rynki fi- nansowe, ba, w ogóle funkcjonalne systemy społeczeństwa światowego, przenikające przez granice państw, stwarzają problemy, nad którymi pojedyncze państwa – czy koalicje państw – nie są w stanie zapanować. Ta potrzeba regula- cji stanowi wyzwanie dla polityki jako takiej, dla polityki w liczbie pojedynczej [a nie jedynie dla polityki rozumianej jako spektrum poszczególnych sektorów polityki – przyp. tłum.]: dalszy rozwój – składającej się z państw – wspól- noty międzynarodowej zmierzać musi w kierunku – złożonej z państw i obywateli świataV – wspólnoty ko- smopolitycznej. Rozważania nad kondycją i ustrojem Europy poprze- dzam rozprawą (opublikowaną właśnie w jednym z facho- wych czasopism), badającą związek wyłożonego w porządku systematycznym pojęcia praw człowieka z analizowanym genealogicznie pojęciem godności człowieka. Podejście „genealogiczne” obrane zostało z tego powodu, że do- świadczenia naruszonej ludzkiej godności nadają wzbu- rzeniu bojową dynamikę, która wciąż na nowo uskrzydla nadzieję na, jakżeż, mogłoby się zdawać, nieprawdopodob- ną, instytucjonalizację praw człowieka w skali światowej. Perspektywa powstania politycznie ukonstytuowanego społeczeństwa światowego przestaje robić wrażenie aż tak utopijne, jeśli sobie przypomnimy, że retoryka i polityka praw człowieka przed kilkoma zaledwie dziesięcioleciami zaczęły rzeczywiście oddziaływać w skali globalnej. Już od czasów Rewolucji Francuskiej daje mimowolnie o sobie znać – w pełnej napięć różnicy między prawami obywate- la i prawami człowieka – roszczenie do urzeczywistnienia równych praw dla wszystkich w skali globalnej. To kosmo- polityczne roszczenie oznacza, że rola praw człowieka nie może sprowadzać się do moralnej krytyki niesprawiedli- wych stosunków wysoce rozwarstwionego społeczeństwa światowego. Prawa człowieka potrzebują zinstytucjonali- zowania w ukonstytuowanym politycznie społeczeństwie światowym. 11 Zamieszczone w apendyksie trzy świadectwa zabiera- nia głosu w dyskursie publicznym można interpretować jako komentarze do owego etnocentrycznego obrazu Eu- ropy, który swe odzwierciedlenie znajduje w skupionej na sobie optyce zjednoczonych Niemiec. Starnberg, początek września 2011 r. Jürgen Habermas 13 Wizja godności człowieka i realistyczna utopia praw człowieka Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, uchwalona przez Narody Zjednoczone 10 grudnia 1948 r., rozpoczyna się w artykule pierwszym zdaniem: „Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi w swej godności i w swych prawach”1. Rów- nież preambuła wymienia jednym tchem godność człowie- ka i prawa człowieka. Potwierdza ona „wiarę w podstawowe prawa człowieka, w godność i wartość osoby ludzkiej”2. Uchwalona przed sześćdziesięciu laty Ustawa Zasadni- cza Republiki Federalnej Niemiec zawiera na początku rozdział poświęcony prawom podstawowym, a ten z kolei w artykule pierwszym rozpoczyna się zwrotem: „Godność człowieka jest nienaruszalna”. Poprzedzone to było podob- nymi sformułowaniami w trzech konstytucjach spośród pięciu niemieckich konstytucji krajowych uchwalonych między rokiem 1946 a 1949. Również w międzynarodowym 1 „ All human beings are born free and equal in dignity and rights”. Preambuła wymaga jednocześnie w pierwszym zdaniu uznania „the in- herent dignity” („przyrodzonej godności”) oraz „equal and inalienable rights of all members of the human family” („równych i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej”) [Przekład za: Księga Jubileuszowa Rzecznika Praw Obywatelskich, t. 2, red. Marek Zubik, Wybór dokumentów prawa międzynarodowego dotyczących prawa człowieka, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2008, s. 11 – przyp. tłum.]. 2 „ [T]he peoples of the United Nations have in the Charter reaf­ firmed their faith in fundamental human rights, in the dignity and worth of the human person […]” („[L]udy Narodów Zjednoczonych po- twierdziły w Karcie swą wiarę w podstawowe prawa człowieka, w god- ność i wartość osoby ludzkiej”) [za: Księga Jubileuszowa Rzecznika Praw Obywatelskich…, t. 2, s. 11]. dyskursie wokół praw człowieka godność człowieka odgry- wa prominentną rolę3. Nienaruszalność godności człowieka przykuła uwagę niemieckiej opinii publicznej w roku 2006, kiedy to Fede- ralny Trybunał Konstytucyjny zakwestionował uchwaloną przez Bundestag ustawę o bezpieczeństwie w transporcie powietrznym jako sprzeczną z konstytucją. Parlament miał wówczas przed oczyma scenariusz z 11 września, czyli ter- rorystyczny atak na bliźniacze wieże World Trade Center; zamierzał on wówczas upoważnić siły zbrojne, aby w tego rodzaju sytuacjach zestrzeliwać przemienione w bom- by samoloty pasażerskie, po to, by ochronić znaczną, acz nieokreśloną liczbę osób zagrożonych na lądzie. Zdaniem Trybunału uśmiercenie pasażerów dokonane przez organy państwa byłoby jednak sprzeczne z konstytucją. Obowią- zek państwa (zgodnie z art. 2, ust. 2 Ustawy Zasadniczej)4 chronienia życia potencjalnych ofiar terrorystycznego ataku musi zejść na plan dalszy, dając pierwszeństwo obowiązkowi poszanowania godności ludzkiej pasażerów: „Kiedy życiem pasażerów samolotu dysponuje się jednostronnie, kierując się racjami państwa, to odbiera się im wartość przysługują- cą człowiekowi z tej li tylko racji, że jest człowiekiem”5. Nie sposób nie słyszeć w tych słowach wypowiedzianych przez Trybunał echa kategorycznego imperatywu Kanta. Szacu- nek dla ludzkiej godności każdej osoby zabrania państwu 14 3 Erhard Denninger, Der Menschenwürdesatz im Grundgesetz und seine Entwicklung in der Verfassungsrechtsprechung, [w:] Franz- -Joseph Peine, Heinrich A. Wolff (Hg.), Nachdenken über Eigentum, Festschrift für Alexander von Brünneck, Nomos, Baden-Baden 2011, s. 397–411. 4 „ Jeder hat das Recht auf Leben und körperliche Unversehrt­ heit” [„Każdy ma prawo do życia i nietykalności osobistej”]. 5 BVerfG [Orzeczenia Federalnego Trybunału Konstytucyjnego], BvR 375/05 z 15 lutego 2006, ust. 124; na temat tego orzeczenia por.: Jochen von Bernstorff, Pflichtenkollision und Menschenwürdegaran- tie. Zum Vorrang staatlicher Achtungspflichten im Normbereich von Art. 1 GG, „Der Staat” 2008, Nr. 47, s. 21–40.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Rzecz o kondycji i ustroju Europy. W przekładzie Andrzeja Macieja Kaniowskiego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: