Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00071 006952 21545203 na godz. na dobę w sumie
Stan i uwarunkowania autoedukacji studentów - ebook/pdf
Stan i uwarunkowania autoedukacji studentów - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 376
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2257-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Prezentowane w pracy badania stanowiły próbę holistycznego ujęcia autoedukacji studentów studiów pedagogicznych i niepedagogicznych. Przyjęto przy tym szerokie rozumienie autoedukacji jako autonomicznego procesu, w którym jednostka jest aktywnym podmiotem kierującym własnym rozwojem, zgodnie z uznawanymi przez siebie wartościami. W badaniach wykorzystano perspektywę triangulacyjną, która polegała na zastosowaniu odmiennych podejść metodologicznych na poszczególnych etapach przeprowadzonych badań. W etapie pierwszym – ilościowym – zmierzano do określenia stopnia aktywności autoedukacyjnej studentów z uwzględnieniem uwarunkowań związanych z płcią, kierunkiem, rodzajem, rokiem studiów i samooceną. W wyniku badań ilościowych wyłoniono dwie grupy problemowe: studentów o najwyższym i najniższym stopniu aktywności autoedukacyjnej. Kolejny – jakościowy etap badań, oparty na biografii podmiotowej – polegał na ukazaniu indywidualnych, osobistych doświadczeń i przeżyć osób badanych w zakresie autoedukacji, co umożliwiło odkrycie osobowych uwarunkowań tego procesu, sformułowanie określonych prawidłowości oraz uogólnień dotyczących podjętej problematyki.

Publikacja jest adresowana do wszystkich osób zainteresowanych samodzielną pracą nad własnym rozwojem, zawarte w niej treści mogą stanowić podstawę do autorefleksji i inspirować do podejmowania własnego wysiłku autoedukacyjnego, niezbędnego dla ukształtowania tożsamej i autonomicznej osobowości oraz rozwoju zdolności twórczych. Wskazania praktyczne, dotyczące przebiegu autoedukacji, jej dynamizacji, optymalnych warunków dla zaistnienia i efektywności tego procesu mogą mieć szczególne znaczenie dla osób studiujących oraz nauczycieli akademickich, którzy zechcą podjąć trud wspomagania studentów w ich aktywności autoedukacyjnej. 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

V i o l e t t a R o d e k  S t a n i u w a r u n k o w a n i a a u t o e d u k a c j i s t u d e n t ó w 4 Więcej o książce: 4 CENA 80 ZŁ ISSN 0208-6336 (+VAT) ISBN 978-83-8012-257-4 Więcej o książce Więcej o książce Violetta Rodek Stan i uwarunkowania autoedukacji studentów WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO KATOWICE 2014 Więcej o książce Więcej o książce Stan i uwarunkowania autoedukacji studentów NR 3244 Violetta Rodek Stan i uwarunkowania autoedukacji studentów Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2014 Redaktor serii: Pedagogika Ewa Wysocka Recenzent Stanisław Palka Redaktor: Agnieszka Boniatowska Projekt okładki: Anna Gawryś Redaktor techniczny: Barbara Arenhövel Korektor: Barbara Pietrucha Łamanie: Edward Wilk Copyright © 2014 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-256-7 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-257-4 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 23,5. Ark. wyd. 32,0. Papier offset. kl. III, 90 g. Cena 80 (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88-100 Inowrocław Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Rozdział I Problematyka autoedukacji w świetle krytycznej analizy literatury przed- miotu i niektórych badań naukowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.1. Autoedukacja — przybliżenie pojęcia . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.1.1. Wąskie i szerokie ujęcie autoedukacji. Konfrontacja stanowisk socjo- logicznych, psychologicznych i pedagogicznych . . . . . . . . . 17 1.1.2. Pojęcie i koncepcje samokształcenia kierowanego, czyli spór o samo- dzielność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 1.1.3. Mentoring, tutoring i coaching jako swoisty przykład kierowanej pracy nad własnym rozwojem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 1.2. Próba uściślenia pojęcia: autoedukacja . . . . . . . . . . . . . . . . 45 1.3. W poszukiwaniu teoretycznych podstaw autoedukacji . . . . . . . . . . 49 1.4. Podstawowe komponenty autoedukacji . . . . . . . . . . . . . . . . 62 1.5. Problematyka uwarunkowań autoedukacji — spojrzenie wieloaspektowe . . 77 1.5.1. Uwarunkowania osobowościowe autoedukacji . . . . . . . . . . 77 1.5.1.1. Współzależność podmiotowości jednostki i autoedukacji . . 81 1.5.1.2. Samowiedza i samoocena jednostki a autoedukacja . . . . . 95 1.5.2. Uwarunkowania pedagogiczne i ich znaczenie dla autoedukacji . . . 100 1.5.3. Uwarunkowania środowiskowe, społeczne i kulturowe autoedukacji . 109 1.6. Właściwości psychospołeczne studentów. Zarys charakterystyki . . . . . . 119 1.7. Problematyka autoedukacji. Przegląd badań . . . . . . . . . . . . . . 124 Rozdział II Metodologia badań własnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 2.1. Przedmiot i typ badań własnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 2.2. Cele i problemy badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 2.3. Zmienne i wskaźniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 2.4. Metody, techniki, narzędzia badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . 154 2.5. Dobór i charakterystyka grupy badawczej . . . . . . . . . . . . . . 175 6 Spis treści Rozdział III i uwarunkowania autoedukacji studentów. Prezentacja wyników Stan badań własnych (etap ilościowy) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 3.1. Aktywność autoedukacyjna studentów . . . . . . . . . . . . . . . . 181 3.1.1. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów w sferze poznawczej . 183 3.1.2. Stopień aktywności autoedukacyjnej respondentów w sferze instru- mentalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 3.1.3. Stopień aktywności autoedukacyjnej osób badanych w sferze bio- logicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 3.1.4. Stopień aktywności autoedukacyjnej uczestników badań w sferze spo- łecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 3.1.5. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów w sferze duchowej . . 197 3.1.6. Ogólny stopień aktywności autoedukacyjnej studentów . . . . . . 201 3.2. Sposoby realizacji celów autoedukacyjnych . . . . . . . . . . . . . . 206 3.3. Czynniki wspomagające i utrudniające aktywność autoedukacyjną w per- cepcji respondentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 3.4. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów a ich płeć . . . . . . . . 231 3.5. Uwarunkowania aktywności autoedukacyjnej respondentów związane z kie- runkiem studiów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 3.6. Uwarunkowania aktywności autoedukacyjnej studentów związane z rodzajem studiów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 3.7. Aktywność autoedukacyjna osób badanych a rok studiów . . . . . . . . 236 3.8. Korelacja pomiędzy stopniem aktywności autoedukacyjnej studentów, a po- ziomem ich samooceny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 3.8.1. Zależność pomiędzy stopniem aktywności autoedukacyjnej respon- dentów, a ich samooceną w sferze intelektu . . . . . . . . . . . 242 3.8.2. Zależność pomiędzy stopniem aktywności autoedukacyjnej osób bada- nych, a poziomem ich samooceny w zakresie pozostałych cech (wy- gląd zewnętrzny, funkcjonowanie społeczne itd.) . . . . . . . . . 245 3.8.3. Zależność pomiędzy stopniem aktywności autoedukacyjnej studentów, a ich samooceną globalną . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 3.9. Podsumowanie pierwszego — ilościowego — etapu badań . . . . . . . 251 Rozdział IV Autoedukacja w narracjach autobiograficznych badanych studentów . . . . 255 4.1. Pierwsze próby pracy nad własnym rozwojem i ich znaczenie dla proce- su autoedukacji w świetle narracji uczestników badań . . . . . . . . . . 258 4.2. Aktualne działania podejmowane przez studentów w ramach autoedukacji . 272 4.3. Uwarunkowania autoedukacji w narracjach studentów o różnym stopniu aktyw- ności autoedukacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 4.4. Aktywność autoedukacyjna uczestników badań w aspekcie atrybutów osobo- wych człowieka. Pytanie o cel i sens podejmowania pracy nad własnym rozwo- jem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 4.5. Aktywność autoedukacyjna studentów w aspekcie oceny własnej skutecz- ności działań i szans powodzenia pracy nad swym rozwojem . . . . . . . 323 Spis treści 7 4.6. Plany autoedukacyjne w narracjach badanych studentów — perspektywa przy- szłości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 4.7. Podsumowanie drugiego — jakościowego — etapu badań . . . . . . . . 334 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 Aneksy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361 Aneks 1. Skala Aktywności Autoedukacyjnej (SAA) . . . . . . . . . . . . 361 Aneks 2. Normy stenowe dla poszczególnych podskal oraz dla całej SAA . . . 364 Aneks 3. Wzór kwestionariusza ankiety . . . . . . . . . . . . . . . . . 366 Aneks 4. Przykładowe narracje autobiograficzne osób badanych, zakwalifikowa nych do różnych grup problemowych (wysoki i niski stopień aktyw- ności autoedukacyjnej) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 Wykaz tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 Wykaz wykresów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 Wstęp Nasza osobowość nigdy się nie rozwinie, jeśli sami świadomie i na mocy świadomej decyzji moralnej nie wybierzemy swojej własnej drogi. Nie tylko motyw przyczynowy, potrzeba, lecz także świadoma decyzja musi użyczyć swojej siły procesowi rozwoju osobowości. J. Kozielecki, Koniec wieku nieodpowiedzialności Zachodzące we współczesnej rzeczywistości zmiany, postęp technologiczny oraz procesy urbanizacji, globalizacji i modernizacji sprawiają, że człowiek staje przed koniecznością sprostania czy przystosowania się do wymogów współczesnego świata. Rozwój społeczeństwa wiedzy — społeczeństwa uczą- cego się — ukazuje potrzebę ciągłego doskonalenia i uaktualniania własnych kompetencji, a także poszerzania kwalifikacji, aby móc zaistnieć na rynku pracy. Stąd też szczególnego znaczenia nabiera dziś edukacja ustawiczna, a głównym jej procesem staje się autoedukacja. W społeczeństwie uczącym się istnieje za- potrzebowanie na człowieka odznaczającego się mnogimi kompetencjami, który potrafi przetwarzać docierające do niego informacje, tworzyć wiedzę i mądrze z niej korzystać, tzn. przekształcać i kreować otaczającą go rzeczywistość. Do- chodzą do tego cechy tzw. nowoczesnej osobowości: niezależność, racjonalność myślenia, otwartość na nowe doświadczenia, innowacyjność, kreatywność, sze- rokie aspiracje edukacyjne, dążenie do samodoskonalenia i samorealizowania1. Można zatem założyć, że zawrotne tempo rozwoju cywilizacyjnego, a także jakość i charakter pojawiających się w ostatnim czasie zmian oraz przeobrażeń społecznych, politycznych i gospodarczych wyznaczają potrzebę całożyciowej autoedukacji, która stwarza człowiekowi szansę na odnalezienie własnego miejsca w gwałtowanie zmieniających się realiach codzienności i twórczą ich 1 A. Radziewicz-winnicki: Pedagogika społeczna w obliczu realiów codzienności. Warszawa, Wyd. Akademickie i Profesjonalne, 2008, s. 280. Zob. także: J. Goćkowski, k.M. Machowska: Społeczeństwo wiedzy, a społeczeństwo informatyczne. W: Społeczeństwo informatyczne: szansa czy zagrożenie. Red. B. chyRowicz. Lublin, TN KUL, 2003. 10 Wstęp kreację. Niektóre charakterystyczne dla epoki ponowoczesności cechy i właści- wości (m.in. kryzys aksjonormatywny, będący następstwem głębokiej anomii społecznej, indyferentyzm wobec wartości uniwersalnych, eskapizm znacznej części społeczeństwa z rejonów kultury wysokiej i eskalowanie rozrywki jako niemal jedynego godnego uwagi przejawu kultury, konsumpcjonizm, prowa- dzący do zubożenia życia, pozbawionego odtąd „celów wartościowych”) nie pozostają bez znaczenia dla rozwoju człowieka, głównie w jego wymiarze tożsamościowym. Zjawisko dyfuzji kultur, powiązane z innymi niekorzystnymi procesami społecznymi, ekonomicznymi i politycznymi, współprzyczynia się do nieprzejrzystości świata, pogłębia zagubienie, lęki i utratę zaufania we własne możliwości oraz poczucia sprawstwa, wreszcie — trudności w kształtowaniu relacji z bliskim i odległym światem2. Wskazane wybiórczo obszary proble- mów rodzą konieczność osobistego zaangażowania się jednostki w tworzenie siebie, w odkrywanie i nadawanie głębokiego sensu swojemu osobniczemu istnieniu. Bez udziału wysiłku autoedukacyjnego nie można ukształtować toż- samej i autonomicznej osobowości oraz rozwinąć zdolności twórczych czło- wieka; dopiero autoedukacja realizuje w pełni jego podmiotowość w procesie permanentnego stawania się. Na problem autoedukacji warto też spojrzeć jak na wyzwanie, przed którym staje każda jednostka aspirująca do wysokiej ja- kości życia fizycznego, materialnego i pozamaterialnego (w tym kulturalnego i społecznego), dzięki autoedukacji może się bowiem urzeczywistnić pełny rozwój człowieka. Jednostka, która ma mniej lub bardziej sprecyzowaną wizję własnego rozwoju i silne dążenie do jej urzeczywistnienia, będzie poszukiwała i wykorzystywała liczne środki służące adekwatnej samorealizacji: szkolne, paraszkolne, jak również pozaszkolne, związane z całym bogactwem zasobów informacyjnych, kulturowych, religijnych, materialno-technicznych, a nawet przyrodniczych3. Zaangażowanie autoedukacyjne dodatkowo chroni człowieka przed uniformizają i instrumentalizacją w systemie kultury i życia społecznego, a więc przed uprzedmiotowieniem i jego negatywnymi konsekwencjami, także dla życia wewnętrznego. Alternatywą dla autoedukacji — jak zauważył Dzier- żymir Jankowski — jest dryfowanie jednostki w płaszczyźnie życia, co może prowadzić do niespełnienia lub zmarnowania jej sensu4. Pomimo coraz większe- go zainteresowania problematyką autoedukacji i docenieniem jej znaczenia dla rozwoju człowieka — przede wszystkim w kontekście współczesnych wyzwań cywilizacyjnych — nie znajduje ona należytego miejsca w nauce, zwłaszcza na 2 D. Jankowski: Edukacja wobec zmiany. Toruń, Wyd. Adam Marszałek, 2004, s. 157. Zob. także: z. BauMan: Dwa szkice o moralności ponowoczesnej. Warszawa, Instytut Kultury, 1994; ideM: 44 listy ze świata płynnej nowoczesności. Przeł. T. kunz. Warszawa, WL, 2011, s. 159—160. 3 D. Jankowski: Edukacja wobec…, s. 164. 4 ideM: Autoedukacja wyzwaniem współczesności. Toruń, Wyd. Adam Marszałek, 1999, s. 223. Wstęp 11 gruncie pedagogiki i dydaktyki5. Dotychczasowe badania, prezentowane w lite- raturze przedmiotu, koncentrowały się głównie wokół specyfiki i uwarunkowań autoedukacji oraz poszczególnych komponentów tego procesu6. Można jednak zauważyć ich dużą fragmentaryczność, brakuje też szeroko zakrojonych badań, łączących różne podejścia metodologiczne dla całościowego ujęcia problemu autoedukacji, która przynależy wciąż do zagadnień słabo poznanych i w małym stopniu eksponowanych w teorii pedagogicznej; można też zauważyć niewy- starczającą obecność praktyki autoedukacyjnej w całokształcie współczesnej edukacji. Wyrażam nadzieję, że podjęte i zaprezentowane w tej pracy badania przyczynią się do wzbogacenie wiedzy pedagogicznej odnoszącej się do jednego z niezwykle ważnych obszarów poznania pedagogicznego, czyli do autoedukacji człowieka, a także — że będą miały znaczenie dla praktyki społecznej. Problematyka autoedukacji należy do złożonych i wieloaspektowych zja- wisk, znajdujących się w kręgu zainteresowania wielu dyscyplin naukowych, badających ludzkie zachowania. Przejawem owej złożoności i wieloaspektowo- ści jest funkcjonowanie wielości znaczeń pojęcia „autoedukacja”, w zależności od tego, z jakich pozycji — pedagogicznych, socjologicznych czy psycholo- gicznych — jest ono rozpatrywane, a także obecność w literaturze przedmiotu synonimicznych względem autoedukacji terminów, takich jak samokształcenie, samowychowanie, samorozwój, samokształtowanie, samodoskonalenie, auto- kreacja oraz, rzadziej dziś używane, samouctwo czy samourabianie. Analiza różnych przedstawionych w niniejszej publikacji ujęć autoedukacji wskazuje na trudność w jednoznacznym zdefiniowaniu tego terminu oraz na obecność dwóch tendencji w podejściu do tego zagadnienia. Pierwsza polega na sprowadzaniu procesu autoedukacji wyłącznie do samodzielnego zdobywania wiadomości i umiejętności, druga natomiast wyraża się w uznaniu autoedukacji za istotny czynnik tworzenia bogatej, twórczej osobowości. Ponadto w przytoczonych stanowiskach często traktuje się autoedukację jako proces zastępujący naukę szkolną lub stanowiący jej kontynuację, wreszcie — jako proces komplemen- tarny w całokształcie edukacji jednostki. Można też zauważyć utożsamianie autoedukacji z najwyższą formą edukacji dorosłych, a także pojmowanie jej jako swoistej sztuki życia, nadającej mu wysoką jakość. Pomimo różnorodności stanowisk i ujęć definicyjnych, zwraca uwagę zgodność autorów w uznaniu au- toedukacji za proces podmiotowy, intencjonalny i samodzielny, co nie wyklucza korzystania z pomocy innych osób czy instytucji. W swojej pracy przyjęłam szerokie rozumienie autoedukacji jako autonomicznego procesu, w którym jednostka jest aktywnym podmiotem, kierującym własnym rozwojem, zgodnie z uznawanymi przez siebie wartościami. W procesie tym człowiek samodziel- 5 Por. Ibidem, s. 7—8 oraz w. wRóBlewska: Autoedukacja studentów w uniwersytecie — ujęcie z perspektywy podmiotu. Białystok, Trans Humana, 2008, s. 10. niniejszej pracy. 6 Syntetycznego przeglądu tych badań dokonałam w podrozdziale 7. rozdziału pierwszego 12 Wstęp nie planuje oraz realizuje cele i zadania, dobiera treści, metody oraz środki, a także dokonuje autokontroli i autooceny własnego działania, zmierzającego do wielostronnego rozwoju osobowości; takie ujęcie autoedukacji łączy dzie- lone do tej pory procesy samokształcenia i samowychowania. Teoretycznych podstaw do wyjaśniania i opisu autoedukacji poszukiwałam na gruncie filozofii personalistycznej oraz psychologii poznawczej i transgresyjnej. Za szczególnie ważne dla autoedukacji uznałam wynikające z tradycji personalistycznej twier- dzenia o podmiotowości człowieka jako osoby, o jego wartości i godności, niepowtarzalności oraz nadrzędności względem wszelkich innych wartości materialnych, struktur organizacyjnych czy społeczno-ekonomicznych, a także roli relacji międzyosobowych, dookreślających egzystencję. W świetle założeń filozofii personalistycznej człowiek jawi się jako osoba nie tylko rozumna, ale i wolna: postępująca z rozmysłem, odpowiedzialna, samoświadoma i zdolna do samorozwoju. Dla zrozumienia procesu autoedukacji duże znaczenie ma po- znawcze podejście do osobowości, a szczególnie ujęcie człowieka jako podmiotu poznającego świat i samego siebie, stanowiącego złożony system pobierający, przetwarzający i integrujący informacje; następnie: proaktywne i reaktywne konstruowanie własnej przyszłości, podmiotowa kontrola oraz przyjęcie orien- tacji na działanie, a także mechanizmy zapewniające integrację osobowości — pojęcie własnej osoby, samoświadomość, proces samoregulacji. Inspiracji dla opisu i poszerzenia rozumienia autoedukacji można też poszukiwać na gruncie psychologii transgresyjnej, która proponuje pozytywną koncepcję człowieka, akcentując jego wolność, sprawstwo, samodzielność, względną samosterowność, ewentualnie wewnątrzsterowność. Inne jej założenia, istotne z punktu widzenia autoedukacji, to przede wszystkim osobowość, tworząca sieciową organizację względnie trwałych i równoważnych psychonów i posiadająca mechanizmy rozwoju, dzięki którym może się zmieniać. Zmiany te polegają głównie na rozbudowywaniu się psychonów oraz połączeń między nimi, a zachodzą dzięki działaniom transgresyjnym o charakterze celowościowym: aktywność trans- gresyjna jest inicjowana dzięki potrzebom człowieka, szczególnie potrzebie potwierdzania i wzmacniania własnej wartości, która jest uznawana za jedną z najważniejszych sił sprawczych transgresji. Dokonywania transgresji utrudnia- ją przeszkody podmiotowe, związane m.in. z antytransgresyjnymi nastawieniami jednostki, jej niecierpliwością i lękiem przed upublicznieniem dzieła, oraz prze- szkody o charakterze przedmiotowym, wynikające najczęściej z ograniczenia wolności indywidualnej i grupowej. Świadomość potencjalnego wpływu na swą drogę życiową i autorozwój jednostka uzyskuje w okresie dorastania, co wiąże się z budowaniem wła- snej tożsamości oraz uzyskaniem pewnej dojrzałości emocjonalnej, społecznej i psychicznej, sprzyjającej efektywności działania, realizacji celów i zadań. W okresie dorosłości człowiek jest zdolny do autorefleksji, kreowania „ja” idealnego i planowania długofalowych działań własnych, stając się zarazem Wstęp 13 zdolnym do dojrzałej autokreacji intencjonalnej7. Jednak aktywność autoedu- kacyjna osób dorosłych stanowi zazwyczaj kontynuację podobnej aktywności, podjętej i doświadczanej już wcześniej, zalążkowo pojawiającej się w okresie intensywnej intelektualizacji dziecka oraz dojrzewającej we wczesnej i póź- nej fazie adolescencji. Mało prawdopodobne jest jej pojawienie się dopiero w okresie dorosłości, dlatego też na drogę autoedukacji trzeba wprowadzać jednostkę już na etapie szkoły podstawowej, gimnazjalnej i średniej. Jest to jedno z najważniejszych zadań nie tylko tych, ale i innych — pozaszkolnych — instytucji i środowisk edukacyjnych8. Wcześniejsze etapy kształcenia należy traktować jedynie jako przygotowujące jednostkę do dojrzałej, bogatej w treści i formy autoedukacji, która w szkole wyższej powinna dominować nad edukacją kierowaną, co znacznie zwiększa prawdopodobieństwo jej kontynuacji w ciągu całego życia. W praktyce jednak — jak wynika z badań9 — powszechność autoedukacji w uczelni wyższej, podobnie jak stopień jej popularności, poziom oraz zawartość treściowa, nie są zadawalające. Studenci nie wydają się też dostatecznie przygotowani do świadomej i systematycznej pracy nad sobą. Sy- tuacja ta stanowi dodatkowe uzasadnienie dla prezentowanych w tej rozprawie badań nad stanem i uwarunkowaniami autoedukacji studentów. Problematyka ta jest mi szczególnie bliska, uznaję bowiem autoedukację za niezwykle cenną wartość, którą próbuję urzeczywistniać we własnym życiu. Niniejsza praca jest rezultatem moich kilkuletnich zainteresowań badawczych, studiów teore- tycznych i eksploracji empirycznych, dotyczących sposobu rozumienia przez studentów pojęcia „autoedukacja”, niektórych komponentów tego procesu oraz jego uwarunkowań pedagogicznych. Prezentowane badania stanowią próbę holistycznego ujęcia procesu autoedukacji studentów studiów pedagogicznych i niepedagogicznych. Praca ta ma charakter teoretyczno-empiryczny. Procedura badawcza została oparta na schemacie badań, w których zakłada się podejście 7 Zob. z. PietRasiński: Rozwój z perspektywy jego podmiotu. W: Rozwój psychiczny czło- wieka w ciągu życia. Zagadnienia teoretyczne i metodologiczne. Red. M. tyszkowa. Warszawa, PWN, 1988, s. 98; s. Baley: Psychologiczne podstawy samokształcenia. W: Pedagogika doro- słych. Red. k. woJciechowski. Warszawa, PZWS, 1962, s. 188; F. znaniecki: Podstawy i granice celowego działania wychowawczego. W: Zagadnienia oświaty dorosłych. Dwie konferencje. Red. k. koRniłowicz. Warszawa, Wydawnictwo Federacji Oświatowej Orgaznizacji Społecznych, 1930, s. 42. 8 Zob. d. Jankowski: Edukacja i autoedukacja. Współzależność, konteksty, twórczy rozwój. Toruń, Wyd. Adam Marszałek, 2012, s. 30. Na gruncie pedagogicznym pojawiają się też odmienne stanowiska, podkreślające znaczenie i możliwość zaistnienia procesu autoedukacji w poszkolnym okresie życia, a więc dopiero w fazie wczesnej dorosłości i życiu dorosłym; zob. z. wiatRowski: Podstawy pedagogiki pracy. Bydgoszcz, Wyd. AB, 2005, s. 383. 9 Zob. w. wRóBlewska: Autoedukacja studentów…, s. 300; M. dudzikowa: Praca młodzieży nad sobą. Warszawa, Terra, 1993; t. heJnicka-Bezwińska: Orientacje życiowe młodzieży. Byd- goszcz, Wyd. WSP, 1991; k. skaRżyńska: Konformizm i samokierowanie jako wartości (struktura i źródła). Warszawa, Wyd. IP PAN, 1991. 14 Wstęp zintegrowane i stosowanie badań fazowych. W badaniach wyróżniłam dwa etapy, oparte na metodach ilościowych i jakościowych, stosowanych niezależ- nie od siebie. W pierwszej kolejności przeprowadziłam badania ilościowe, aby na ich podstawie wybrać osoby do drugiego — jakościowego — etapu badań (biografia podmiotowa), założyłam także wykorzystanie perspektywy triangula- cyjnej, która polega na zastosowaniu odmiennych podejść metodologicznych na poszczególnych etapach przeprowadzonych badań; integracja podejścia ilościo- wego i jakościowego nastąpiła w fazie analizy danych i interpretacji wyników10. Praca składa się z trzech części: teoretycznej, metodologicznej oraz ba- dawczej. Część teoretyczna zawiera jeden rozdział oraz sześć podrozdziałów, których celem było dokonanie syntezy aktualnej wiedzy i dotychczasowych wy- ników badań z zakresu problematyki związanej z autoedukacją. W podrozdziale pierwszym przedstawiłam różne sposoby rozumienia pojęcia „autoedukacja” na tle stanowisk: socjologicznych, psychologicznych i pedagogicznych, oraz poję- cie i koncepcje kształcenia kierowanego. Za zasadne uznałam także zaprezento- wanie mentoringu, tutoringu i coachingu jako swoistego przykładu kierowanej pracy nad własnym rozwojem. Wszystkie te rozważania doprowadziły do próby uściślenia pojęcia „autoedukacja” w podrozdziale drugim. W podrozdziale trze- cim podjęłam starania, by ukazać teoretyczne podstawy autoedukacji, których poszukiwałam na gruncie filozofii personalistycznej i psychologii poznawczej oraz transgresyjnej. Kolejny — czwarty — podrozdział prezentuje kontrowersje na temat racjonalności autoedukacji oraz traktowania jej jako ustrukturyzo- wanego procesu; dokonałam tu charakterystyki podstawowych komponentów autoedukacji: ideału, wzorów osobowościowych, celów, metod autoedukacji i procesów autoregulacyjnych (samokontrola, samoocena, autokorekta). Podroz- dział piąty powstał z namysłu nad wieloaspektowymi uwarunkowaniami auto- edukacji. Uwzględniłam w nim uwarunkowania osobowościowe, pedagogiczne, środowiskowe, społeczne i kulturowe, szczególną uwagę poświęcając analizie współzależności podmiotowości i autoedukacji oraz wzajemnych zależności zachodzących pomiędzy samowiedzą i samooceną a autoedukacją. Ostatni pod- rozdział w części teoretycznej zawiera przegląd niektórych dotychczasowych badań nad podjętym problemem. Drugą część pracy stanowi koncepcja metodologiczna badań własnych. W rozdziale drugim przedstawiłam zatem przedmiot i typ badań, cele i problemy badawcze, zmienne i wskaźniki oraz metody, techniki i narzędzia badawcze, typowe dla orientacji ilościowej i jakościowej w metodologii pedagogicznej. Uzasadniłam też przyjętą procedurę metodologiczną, a całość zakończyłam opisem sposobu doboru grupy badawczej i jej charakterystyką. 10 W. dRóżka: Triangulacja badań. Badania empiryczne ilościowo — jakościowe. W: Pod- stawy metodologii badań w pedagogice. Red. s. Palka. Gdańsk, GWP, 2010, s. 133; Zob. także: u. Flick: Jakość w badaniach jakościowych. Przeł. P. toManek. Warszawa, WN PWN, 2011, s. 161. Wstęp 15 Ostatnia część pracy została poświęcona zaprezentowaniu analizy wyników przeprowadzonych badań empirycznych. Ze względu na fakt, iż w badaniach własnych przyjęłam perspektywę triangulacyjną, w tej części wyodrębniłam dwa zasadnicze rozdziały. W rozdziale trzecim przedstawiłam analizę wyników badań ilościowych dotyczących stopnia aktywności autoedukacyjnej studentów w różnych sferach osobowości: poznawczej, instrumentalnej, biologicznej, spo- łecznej i duchowej oraz ogólny stopień ich aktywności autoedukacyjnej. Do- datkowo zostały omówione wyniki badań ankietowych, zawierających pytania otwarte, dotyczące sposobów realizacji celów autoedukacyjnych oraz czynników wspomagających i utrudniających autoedukację. Celem rozdziału trzeciego było także ukazanie statystycznych zależności pomiędzy stopniem aktywności auto- edukacyjnej studentów, a zmiennymi różnicującymi, takimi jak płeć, kierunek, rodzaj i rok studiów oraz poziom samooceny. W rozdziale czwartym przed- stawiłam analizę autobiografii tematycznych badanych studentów, różniących się stopniem aktywności autoedukacyjnej. Ostatnią merytoryczną część pracy stanowi zakończenie, w którym zawarłam ogólne refleksje i wnioski, istotne z punktu widzenia autoedukacji studentów. Pracę kończy obszerna bibliografia, spisy tabel i wykresów oraz aneksy. Pisząc tę książkę, kierowałam się przekonaniem, że może ona pobudzić Czytelników do refleksji nad własną autoedukacją, a także stać się źródłem inspiracji dla osób zainteresowanych tą problematyką, poszukujących nowych obszarów i celów w pracy nad sobą. Przyjęłam również założenie, że wnio- ski, wyprowadzone z badań empirycznych, mogą zostać wykorzystane w celu modernizowania i optymalizowania rzeczywistości oświatowej, szczególnie na poziomie uniwersyteckim. Wykaz tabel Tabela 1. Zestawienie czynników mocy dyskryminacyjnej pozycji SAA Tabela 2. Współczynniki rzetelności poszczególnych podskal SAA Tabela 3. Współczynnik Spearmana –Browna dla każdej podskali Tabela 4. Współczynnik trafności treściowej testu1 Tabela 5. Badani według kierunku, rodzaju i roku studiów Tabela 6. Charakterystyka studentów zakwalifikowanych do pierwszej i drugiej grupy Tabela 7. Średnia arytmetyczna i odchylenie standardowe aktywności autoedukacyjnej Tabela 8. Czynniki wspomagające aktywność autoedukacyjną w percepcji badanych problemowej studentów studentów Tabela 9. Czynniki utrudniające aktywność autoedukacyjną w opinii respondentów Tabela 10. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów a ich płeć Tabela 11. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów a kierunek studiów Tabela 12. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów a rodzaj studiów Tabela 13. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów a rok studiów Tabela 14. Różnice w stopniu aktywności autoedukacyjnej studentów w sferze poznaw- czej (S_PO) ze względu na rok studiów Tabela 15. Poziom samooceny studentów w sferze intelektu a stopień ich aktywności Tabela 16. Poziom samooceny studentów w zakresie pozostałych cech a stopień ich Tabela 17. Poziom samooceny globalnej studentów a stopień ich aktywności autoedu- autoedukacyjnej aktywności autoedukacyjnej kacyjnej Tabela 18. Zestawienie wartości miary współczynnika V Cramera Wykaz wykresów Wykres 1. Płeć badanych Wykres 2. Realizacja celów autoedukacyjnych związanych ze sferą poznawczą przez studentów studiów pedagogicznych i niepedagogicznych Wykres 3. Stopień realizacji celów autoedukacyjnych związanych ze sferą poznawczą w grupie kobiet i mężczyzn Wykres 4. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów w sferze poznawczej Wykres 5. Realizacja celów autoedukacyjnych związanych ze sferą instrumentalną przez studentów studiów pedagogicznych i niepedagogicznych Wykres 6. Stopień realizacji celów autoedukacyjnych związanych ze sferą instrumen- talną w grupie kobiet i mężczyzn Wykres 7. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów w sferze instrumentalnej Wykres 8. Realizacja celów autoedukacyjnych związanych ze sferą biologiczną przez studentów studiów pedagogicznych i niepedagogicznych Wykres 9. Stopień realizacji celów autoedukacyjnych związanych ze sferą biologiczną z uwzględnieniem płci respondentów Wykres 10. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów w sferze biologicznej Wykres 11. Realizacja celów autoedukacyjnych związanych ze sferą społeczną przez studentów studiów pedagogicznych i niepedagogicznych Wykres 12. Stopień realizacji celów autoedukacyjnych w sferze społecznej w grupie kobiet i mężczyzn Wykres 13. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów w sferze społecznej Wykres 14. Realizacja celów autoedukacyjnych związanych z rozwojem duchowym przez studentów studiów pedagogicznych i niepedagogicznych Wykres 15. Stopień realizacji celów autoedukacyjnych w sferze duchowej w grupie kobiet i mężczyzn Wykres 16. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów w sferze duchowej Wykres 17. Stopień realizacji celów autoedukacyjnych w grupie badanych kobiet Wykres 18. Stopień realizacji celów autoedukacyjnych w grupie badanych mężczyzn Wykres 19. Ogólny stopień aktywności autoedukacyjnej studentów z uwzględnieniem płci Wykres 20. Ogólny stopień aktywności autoedukacyjnej studentów Wykres 21. Sposoby realizacji celów autoedukacyjnych w sferze poznawczej 376 Wykaz wykresów Wykres 22. Sposoby realizacji celów autoedukacyjnych w sferze instrumentalnej Wykres 23. Sposoby realizacji celów autoedukacyjnych w sferze biologicznej Wykres 24. Sposoby realizacji celów autoedukacyjnych w sferze społecznej Wykres 25. Sposoby realizacji celów autoedukacyjnych w sferze duchowej Wykres 26. Sposoby realizacji celów autoedukacyjnych we wszystkich sferach rozwoju osobowości Wykres 27. Zestawienie procentowe kategorii wypowiedzi studentów na temat czynni- ków wspierających proces autoedukacji Wykres 28. Zestawienie procentowe kategorii wypowiedzi respondentów na temat czynników utrudniających proces autoedukacji Wykres 29. Stopień aktywności autoedukacyjnej studentów w sferze poznawczej a rok studiów — porównanie wyróżnionych grup Wykres 30. Poziom samooceny badanych studentów w sferze intelektu Wykres 31. Poziom samooceny osób badanych w zakresie pozostałych cech (wygląd zewnętrzny, osobowość, funkcjonowanie społeczne) Wykres 32. Poziom samooceny globalnej badanych studentów Wykres 33. Modele autoedukacji studentów V i o l e t t a R o d e k  S t a n i u w a r u n k o w a n i a a u t o e d u k a c j i s t u d e n t ó w 4 Więcej o książce: 4 CENA 80 ZŁ ISSN 0208-6336 (+VAT) ISBN 978-83-8012-257-4 Więcej o książce Więcej o książce Violetta Rodek Stan i uwarunkowania autoedukacji studentów WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO KATOWICE 2014 Więcej o książce Więcej o książce
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Stan i uwarunkowania autoedukacji studentów
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: