Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00238 006935 21547248 na godz. na dobę w sumie
Pasja Michała. Życie i męczeńska śmierć bł. Michała Czartoryskiego OP - ebook/epub
Pasja Michała. Życie i męczeńska śmierć bł. Michała Czartoryskiego OP - ebook/epub
Autor: Liczba stron: 232
Wydawca: W drodze Język publikacji: polski
ISBN: 9788379060245 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Ojciec Michał (Jan Franciszek) Czartoryski (1897–1944) – wychowywany w arystokratycznej rodzinie, ostatecznie wybrał życie w habicie dominikańskim. Współczesny męczennik, wliczony w poczet błogosławionych, żołnierz (w wojnie z bolszewikami walczył w obronie Lwowa), kapelan powstańców warszawskich, których nie opuścił w obliczu śmierci. Działacz „Odrodzenia”, absolwent architektury, kierownik budowy klasztoru na Służewie. Wychowawca braci w nowicjacie i studentów. Wciąż zmagał się z własnymi słabościami, tego samego wymagał od innych. W imię zasad nie wahał się nawet wchodzić w konflikt z przełożonymi.

„Od kilku już lat straciłem zaufanie do siebie […] co miałem rozmieniłem na drobną monetę; akumulator odładował się i choć prądu mniej czy więcej się wpuszcza – nie ładuje się. […] Pan Jezus pociąga mnie i pokazuje drogę”.

(z listu do ks. Włodzimierza Cieńskiego)

----

Książka dofinansowana przez Klasztor oo. dominikanów na Służewie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:



Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej... © Copyright for the text by Marcin Brzeziński, 2015 © Copyright for this edition by Wydawnictwo W drodze, 2015 Redaktor Paulina Jeske-Choińska Łamanie komputerowe Teodor Jeske-Choiński Projekt okładki i stron tytułowych Zuzanna Rataj Fotografi e, z wyjątkiem zaznaczonych, pochodzą z prywatnych zbiorów Rodziny Czartoryskich oraz Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów. Tekst książki powstał na podstawie scenariusza spotkania Życie i pasja o. Michała Czartoryskiego, przygotowanego przez Barbarę Caillot Dubus, o. Dariusza Kantypowicza OP i Marcina Brzezińskiego. Więcej o o. Michale Czartoryskim i jego rodzinie na stronach: http://www.czartoryski.dominikanie.pl; http://www.ajczartoryscy.pl ISBN 978-83-7906-024-5 Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o.o. 2015 ul. Kościuszki 99, 61-716 Poznań tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82 www.wdrodze.pl sprzedaz@wdrodze.pl Zofi i, Grzegorzowi, Łukaszowi, Magdalenie, Maxymilianowi Trzeba zdać sobie sprawę z celu życia […] Czy go dobrze znam? […] Celem tym jest zupełne oddanie się na służbę Bogu […] Zupełne, całkowite, bez- apelacyjne […] poprzez strapienia, bóle, krzyże, oschłości – aż do męczeństwa… o. Michał Czartoryski OP WSTĘP Osobę i życie o. Michała Czartoryskiego OP poznałem bliżej w 2010 roku. Wówczas to Barbara Caillot Dubus (wnuczka Adama księcia Czartory- skiego, młodszego brata o. Michała) zaproponowała, abyśmy wspólnie uporządkowali archiwalia po jej dziadkach. Wśród licznych fotografi i i wspomnień Adama i Jadwigi ze Stadnickich Czartoryskich przewijała się postać błogosławionego dominikanina. Nasza praca koncentrowała się przede wszystkim na przygotowaniu i wydaniu książki o Adamie i Jadwidze, ale przy okazji odkrywałem coraz więcej szczegółów dotyczących o. Michała. Jego losy coraz bardziej mnie fascynowały. Premiera książki Adam i Jadwiga Czartoryscy. Fotografi e i wspomnienia odbyła się w listopadzie 2013 roku. Potem przyszedł czas na promocję i spotkania, których tematyka bliska była historii książąt Czartoryskich z Pełkiń koło Jarosławia. Było dla nas rzeczą oczywistą, że szczególną uwagę należy poświęcić o. Michałowi, tym bardziej że zbliżała się okrągła, siedemdziesiąta rocznica jego męczeńskiej śmierci w powstaniu warszawskim (6 września 1944 roku) i piętnasta rocznica beatyfi kacji. Podobnie myśleli ojcowie dominikanie, którzy przygotowy- wali się do tych uroczystości, organizowali wystawę, wieczory modlitwy z o. Michałem i konferencję naukową. Poprosiliśmy o pomoc o. Dariusza Kantypowicza OP z klasztoru na Służewie, który koordynował dominikańskie przygotowania i podejmo- wał wiele starań, aby utrwalić pamięć o życiu i śmierci swego współbrata. Nasz świecko-duchowny „triumwirat” zadecydował, że najlepszą formą przekazu będzie nowoczesna, multimedialna prezentacja, wykorzystują- ca szereg archiwalnych fotografi i, a nawet fragmenty nagrań fi lmowych z udziałem o. Michała z lat trzydziestych XX wieku. Powstał scenariusz 7 spotkania, obejmujący tło historyczne, rodzinne wspomnienia oraz dzie- je polskiej prowincji zakonu w czasach o. Czartoryskiego. Prezentacja Życie i pasja o. Michała Czartoryskiego została przedstawiona najpierw w warszawskim Domu Spotkań z Historią, a następnie w Zakopanem, Jarosławiu i Poznaniu. Na podstawie wspomnianego scenariusza powstał artykuł o ży- ciu o. Michała, opublikowany w miesięczniku „W drodze” w sierpniu 2014 roku oraz tekst niniejszej książki. Na dalszych stronach znajdzie Czytelnik biografi ę błogosławionego dominikanina, która w żaden sposób tematu nie wyczerpuje. Może je- dynie stanowić zachętę do pogłębionych studiów. Dwie rodziny, które ukształtowały o. Michała: Czartoryscy i dominikanie, to tematy niezwyk- le ciekawe, obszerne, wielowątkowe, opisane w literaturze naukowej, po- pularnej i pamiętnikarskiej, gdzie każdy, w zależności od preferowanego stylu narracji, może odnaleźć dodatkowe informacje. Bohater niniejszej książki pozostawił zapiski z lat 1926–1944 pod tytułem Sprawy ducho- we. Ich kompletne wydanie (drukiem ukazały się jedynie niewielkie frag- menty), opatrzone komentarzem wytrawnego teologa, mogłoby stanowić ciekawy przykład autobiografi i duchowej i mam nadzieję, że wzbogaci w przyszłości wiedzę o o. Czartoryskim. Opowieść o o. Michale powstała dzięki życzliwości wielu osób, któ- rym pragnę podziękować. Od początku w tym dziele wspierali mnie Barbara Caillot Dubus i o. Dariusz Kantypowicz OP. Wielogodzinne z nimi rozmowy, słowa zachęty, wskazówki oraz pomoc w dostępie do archiwaliów bardzo przysłużyły się mej pracy. Najserdeczniej Im za to dziękuję. Wyrazy głębokiej wdzięczności zechce przyjąć bratanica o. Michała – Pani Barbara Czartoryska, prezes Rodzinnego Związku Czartoryskich. Jej entuzjazm dla tego dzieła, poświęcony czas, życzliwe weryfi kowanie pewnych historycznych faktów, cenne uwagi i rodzinne anegdoty bardzo wzbogaciły tekst książki. 8 Dziękuję o. Ireneuszowi Wysokińskiemu OP, dyrektorowi Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie, za wszelką pomoc i udo- stępnienie materiałów dotyczących życia oraz beatyfi kacji o. Michała. Dyrektorowi Wydawnictwa W drodze, o. Wojciechowi Prusowi OP, i jego współpracownikom dziękuję za propozycję napisania biografi i o. Czartoryskiego i pomoc w jej wydaniu. Marcin Brzeziński POWSTANIE WARSZAWSKIE 1944 Ta historia rozegrała się ponad siedemdziesiąt lat temu w Warszawie. W dniu 6 września 1944 roku sytuacja na Powiślu była dramatyczna. Niemcy zajmowali kolejne domy i ulice, likwidowali punkty powstań- czego oporu. Polscy żołnierze wycofali się w kierunku Śródmieścia, dziel- nica skapitulowała. Pozostali tylko schowani w piwnicach cywile i ranni. Czekali. Na rogu ulic Tamki i Smulikowskiego, w podziemiach fi rmy Alfa-Laval, funkcjonował powstańczy szpital, w którym kapelanem był o. Michał Czartoryski OP, dominikanin z klasztoru na Służewie. W dniu wybuchu powstania, we wtorek 1 sierpnia, o. Michał miał umówioną wizytę u okulisty na Powiślu. Wyruszył po południu. Po dro- dze minął współbrata – o. Stanisława Dobeckiego OP. Spotkałem go jeszcze […] przy ul. Wilanowskiej, niedaleko klasztoru, gdy wracałem, zaopatrzywszy młodzież powstańczą sakramentami św., zebraną w prywatnej willi i czekającą na sygnał do walki. Podzielili- śmy się jeszcze najświeższymi wiadomościami z nadzieją i humorem1. Korzystając z nadarzającej się sposobności, o. Czartoryski posta- nowił odwiedzić zaprzyjaźnioną rodzinę prof. Stanisława Kasznicy2, 1 Stanisław Dobecki OP, Wspomnienia o o. Michale Czartoryskim, Poznań, 30.03.1993, Archiwum Prowincji Polskiej Dominikanów (dalej: APPD), Doku- menty beatyfi kacyjne o. Michała Czartoryskiego (dalej Db), teczka 30. 2 Stanisław Wincenty Kasznica (1874–1958) − prawnik, profesor Uniwer- sytetu Poznańskiego, sędzia Trybunału Kompetencyjnego, działacz politycz- ny. W 1943 r. opublikował pod pseudonimem „dr A. Łużycki” i z fi kcyjną datą 1938 r. podręcznik Polskie prawo administracyjne, który był podstawą kształcenia 11 mieszkającą wówczas przy ul. Smulikowskiego 4a. Profesor Kasznica utrzymywał od lat bliskie relacje z Witoldem księciem Czartoryskim (ojcem o. Michała). Łączyły ich zapatrywania polityczne, działalność polityczna (byli senatorami II RP) i współpraca na Akademii Rolniczej w Dublanach3. Po wybuchu II wojny światowej Kasznicowie zostali wysiedleni z Po- znania. Znaleźli schronienie w majątku krewnych w Kroczowie w powie- cie zwoleńskim. W 1943 roku przenieśli się do Warszawy, gdzie gościnę zaoferowali im dominikanie na Służewie. Zamieszkali w domku ogrod- nika4. Rok później prof. Kasznica dostał pracę w Delegaturze Rządu w Departamencie Spraw Wewnętrznych i otrzymał mieszkanie przy ul. Smulikowskiego. Pod tym adresem odbywały się spotkania członków tajnych organizacji, przechowywano w skrytkach broń i dokumenty5. Ojciec Michał zjawił się u Kaszniców 1 sierpnia przed godziną szes- nastą. O czwartej rozległ się alarm przeciwlotniczy i wszyscy zeszli do piwnicy. W tamtym czasie lotnictwo radzieckie bombardowało niektóre obiekty w Warszawie. Około godziny siedemnastej schronieni w piwnicy usłyszeli silną detonację. Wybiegli przed dom. Okazało się, że pocisk arty- leryjski rozwalił mieszkanie Kaszniców na trzecim piętrze. Rozpoczęło się powstanie, o. Czartoryski nie mógł już wrócić do klasztoru. Profesora i o. Michała przygarnęła, mieszkająca na parterze przy Smulikowskiego 10, studentów na tajnych wykładach Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W 2013 r. zostały opublikowane wspomnienia S. Kasznicy Druga wojna światowa wraz z aneksem zawierającym relacje jego dzieci: Eleonory i Andrzeja Kaszniców. Wspomnienia i relacje S. i E. Kaszniców są podstawowym źródłem informacji o ostatnich tygodniach życia o. Michała Czartoryskiego. 3 O. Krzysztof A. Kasznica OP, Zeznanie w sprawie Sługi Bożego Ojca Michała Czartoryskiego, Warszawa, 01.04.1993, APPD, Db, teczka 30. 4 Ibidem. 5 Teresa z Szymańskich-Krokowicz, Co pozostało? O rodzinach Kaszniców, Durskich i Szymańskich, Poznań 2013, s. 39. 12 pani Miłobędzka. Żona profesora wraz z córką Eleonorą zamieszkały w jednym z opuszczonych domów przy Smulikowskiego 136. O ile przypadek sprawił, że o. Michał znalazł się w ogniu walk, o tyle już świadoma decyzja skierowała go do dowódcy III Zgrupowa- nia „Konrad” – kpt. Juliana Szawdyna (ps. „Konrad Niewiadomski”)7. Dnia 2 sierpnia przyszedł wysoki, w białym habicie, niemłody już dominikanin, mówiąc krótko, że wybuch powstania zaskoczył go w mieszkaniu jego znajomych […], a ponieważ on widzi, że oddziały nasze już mają kilku zabitych i wielu ciężko rannych żołnierzy, więc potrzeb- ny jest kapelan do posługi duszpasterskiej i on pragnąłby im tę po- sługę udzielać8 – wspominał jeden z powstańców. Czartoryskiego mianowano ka- pelanem. W zgrupowaniu „Konrad” walczyło ponad 450 żołnierzy, z czego dwie trzecie zginęło podczas powstania. Głównym zadaniem oddziału, jak się okazało niemożliwym do wykonania ze względu na słabe uzbro- jenie, było opanowanie przyczółków dwóch mostów: Poniatowskiego 6 Stanisław Wincenty Kasznica, Druga wojna światowa. Wspomnienia spisane na podstawie codziennych notatek, Warszawa–Poznań 2013, s. 145, 202; Eleono- ra Kasznica, ps. „Ela” P.Ż. (Pomoc Żołnierza), Wspomnienia z okresu Powstania Warszawskiego dotyczące o. Michała Czartoryskiego, Warszawa, 16.12.1992, APPD, Db, teczka 30. 7 Adam de Michelis, Alicja Rudniewska, Pod rozkazami „Konrada”. Pierw- sza monografi a III Zgrupowania Obwodu Warszawskiego AK, Warszawa 1993, s. 75, 276. 8 Stanisław Krowacki, ps. „Leonowicz”, Moje wspomnienia o Ojcu Michale Czar- toryskim, Dominikaninie, Kapelanie III Zgrupowania „Konrad” AK w Powstaniu Warszawskim, APPD, Db, teczka 30. 13 i średnicowego. Utrzymanie Powiśla miało dla powstańców strategiczne znaczenie ze względu na znajdującą się tam elektrownię9. Ojciec Michał był stale do dyspozycji tych, którzy potrzebowali spo- wiedzi czy sakramentu namaszczenia. Usługiwał żołnierzom i cywilom. Przemykał się po ulicach, za barykady i do okopów, chodził do szpitala, przesiadywał przy łóżkach rannych. Budził powszechną sympatię. Eleo- nora Kasznica wspomina: Charakteryzował się ogromnym spokojem w postaci i w oczach, uważ- nym i takim autentycznie dobrym spojrzeniem. A przecież Ojciec też przeżywał – ciągle ktoś ginął, kogoś przynoszono ciężko rannego […]. Nie widziałam naszego Kapelana niespokojnego, zdenerwowanego, i ten Jego spokój udzielał się innym, to zrównoważenie jakże było potrzebne w tym czasie10. W chwili wybuchu powstania duchowni opuścili kościół św. Teresy przy ul. Tamka. Ojciec Michał uratował pozostawione tam komunikanty i paramenty liturgiczne. Odprawiał msze tam, gdzie to jeszcze było moż- liwe. Początkowo w kościele, a po jego zbombardowaniu na dziedzińcu Ubezpieczalni Społecznej (Smulikowskiego 6/8) czy innych kamienic11. W święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – 15 sierpnia – powstańcy z o. Michałem urządzili ołtarz polowy w bramie domu 9 Aleksander Kopiński, Książę i żebrak. Błogosławiony ojciec Michał Czartoryski OP [w:] Gdy zaczniemy walczyć miłością…Portrety kapelanów powstania warszaw- skiego, Warszawa 2004, s. 159. 10 E. Kasznica, Wspomnienia. 11 Maurycy L. Niedziela OP, Błogosławiony ojciec Michał Czartoryski, domini- kanin męczennik, Warszawa 2004, s. 65; Aleksander Kopiński, Kapelan AK pseud. „Ojciec Michał” – ostatnie tygodnie życia Czartoryskiego na powstańczym Powiślu. Referat wygłoszony podczas konferencji naukowej z okazji 70. rocznicy męczeńskiej śmierci „Bł. Michał Czartoryski OP i jego czasy”, Warszawa 2014. 14 przy Smulikowskiego 1/312. Na kracie zawiesili ciemną materię, z białych obrusów udrapowali krzyż, z papieru wycięli orła białego, obok taberna- kulum ustawili ocalone lichtarze ze świecami, a nawet gladiolusy, które przetrwały gdzieś pośród ruin. Tak zapamiętał to jeden z uczestników: Uroczystość odbywała się w scenerii płonących domów, huku pęka- jących pocisków, terkotu broni maszynowej i świście przelatujących „sztukasów”. Byliśmy zahipnotyzowani stoickim spokojem ks. kape- lana celebrującego Mszę św., a następnie Jego kazaniem. Gorące sło- wa otuchy uskrzydlały nas i mobilizowały do większych wyrzeczeń, czuliśmy się jedną wielką rodziną, walczącą o swój byt i godność13. Ojca Michała można było łatwo znaleźć w znanym powstańcom kącie, w jednej z piwnic Ubezpieczalni na Smulikowskiego. Siedział na krześle, a obok ktoś klęczał i spowiadał się. Dalej czekała kolejka opar- tych o ścianę, wyciszonych dziwnie młodzieńców, skromnych sanitariu- szek i cywilów14. Otoczenie wiedziało, że ojciec Michał niedosłyszał i czasem trudno mu było spowiadać w prowizorycznych, powstańczych warunkach. Nie mógł wymagać od penitenta zbyt głośnego mówienia, ze względu na ta- jemnicę spowiedzi. „Stale miał to na uwadze, a mimo to […] nigdy nie było w nim zniecierpliwienia”15. Żołnierze często prosili o. Michała o spo- wiedź w czasie silnego ostrzału… bo wiedzieli, że ma uszkodzony słuch i może „najcięższych grzechów” nie usłyszy. Pomimo tych „sztuczek” 12 Aleksander Kopiński, Kapelan AK. 13 Jan Chmielewski, ps. „Mączka”, Wspomnienie o o. Michale Czartoryskim, Warszawa, 16.02.1992, APPD, Db, teczka 30. 14 S. Krowacki, Moje wspomnienia. 15 E. Kasznica, Wspomnienia. 15 odchodzili od spowiedzi poruszeni. Opowiadali potem, że ojciec miał swoje sposoby dotarcia do sumień i zawsze dawał odpowiednie nauki16. Czartoryski roztoczył dyskretną opiekę nad szesnastoletnią wówczas córką państwa Kaszniców – Eleonorą, która pomagała w kantynie. Ale była to też opieka stanowcza. Gdy Kasznicówna musiała wyciągnąć ze zbombardowanego mieszkania rodziców potrzebne rzeczy i resztki pro- duktów żywnościowych, nie pozwolił jej iść samej. Wyruszyli późnym wieczorem. Ojciec Michał ubezpieczał jej drogę i czekał, aż opróżni skrytki w obserwowanym przez Niemców mieszkaniu bez ściany. W ra- zie postrzału mógłby ją stamtąd wyciągnąć17. Eleonora Kasznicówna prosiła o. Michała o pomoc i interwencję w trudnych sprawach. Z kuchni, w której pracowała, znikały zapasy. In- tendentura organizowała sobie „smaczne kolacje”, a w szpitalu brakowało lepszego jedzenia dla rannych. Dziewczęta pomagające w przyrządzaniu posiłków nie mogły sobie dać z tym rady. Ojciec Czartoryski interwe- niował i zapasy przestały znikać18. Czułam się ogromnie zaszczycona i dumna, kiedy Ojciec Michał po- prosił mnie o wypranie szkaplerza19, to była prośba jakby nieśmiała, a ja się ogromnie ucieszyłam. Wiedział, że są trudności z wodą, a sam nie mógł tego zrobić. Szkaplerz brudził się szybko – wspominała po latach Eleonora Kasznicówna20. 16 Ibidem 17 Ibidem. 18 Ibidem. 19 Szkaplerz – dwa długie pasy materiału noszone przez zakonnika na piersi i plecach. Strój dominikanina składa się z tuniki przepasanej skórzanym pasem z przypiętym różańcem, szkaplerza i kaptura; częścią stroju jest także czarna kapa z kapturem. 20 E. Kasznica, Wspomnienia. 16 W połowie sierpnia walki na Powiślu były coraz cięższe. Dzielnicę ostrzeliwano m.in. z pociągu pancernego na wiadukcie kolejowym. Na- silały się bombardowania Luft waff e21. Rannych przenoszono do szpitali. Mieszkańcy chętnie dzielili się tym, co jeszcze ocalało, przynosili łóżka, materace, pościel. Szpital polowy III Zgrupowania zorganizowano już 1 sierpnia. Mieścił się na Smulikowskiego w ambulatorium Ubezpie- czalni. Komendantem był dr Bolesław Bartenbach (ps. „Teofi l”). Była to dobrze wyposażona placówka, ze świetną obsadą chirurgiczną (dr J. Ku- biak z asystentami). Zależnie od liczby rannych, w szpitalu było od 40 do 60 łóżek. W dniu 25 sierpnia placówkę przeniesiono do podziemi bu- dynku fi rmy Alfa-Laval na rogu ulic Tamka i Smulikowskiego. Funkcjo- nowała tam przez jedenaście dni22. Ojciec Michał przychodził do szpitala codziennie, ze swej kwatery dzielonej z prof. Stanisławem Kasznicą. Spo- wiadał chorych, udzielał sakramentów, a czasem, jako silny mężczyzna, pomagał rannych transportować23. Nastrój „piwniczny” […] był rozproszony przez częste odwiedziny o. Michała […]. Widok wyłaniającej się sylwetki niezmordowanego księdza zawsze pogodnego i tchnącego optymizmem […] łagodził nasz ból. Dla każdego, nawet najciężej rannych, zawsze znalazł słowa pociechy i potrafi ł natchnąć nadzieją i wiarą na lepszą przyszłość24. 21 A. Kopiński, Książę i żebrak, s. 162. 22 Krystyna Osińska, Janina Burska-Toborowicz, Powstańcza służba zdrowia na Powiślu [w:] Grupa Bojowa „Krybar” w walce o Powiśle i Uniwersytet Warszaw- ski. Materiały z sesji historycznej, zorganizowanej 3 listopada 1994 r. w Warszawie przez Uniwersytet Warszawski i Środowisko Żołnierzy AK Grupy Bojowej „Krybar”, z okazji 50. rocznicy Powstania Warszawskiego, Warszawa 1995, s. 60. 23 Robert Gawkowski, „Krybar”. Uniwersytet w cieniu powstańczych walk, War- szawa 2014, s. 137. 24 J. Chmielewski, Wspomnienie o o. Michale. 17 Niemcy rozpoczęli szturm na Powiśle 3–4 września. Atakowali od stro- ny Wisły i uniwersytetu. Od północy nacierały oddziały gen. Oskara Dir- lewangera, składające się przeważnie z kryminalistów. Powstańcy podjęli decyzję o ewakuacji oddziałów w kierunku Śródmieścia nocą z 5 na 6 wrześ- nia. Pozostały szpitale z ciężko rannymi, część obsługi i ludność cywilna25. Personel szpitala w podziemiach Alfa-Laval bardzo cenił sobie obec- ność o. Michała. „Czuliśmy się z nim mniej osamotnieni i bardziej bez- pieczni. Ranni prosili często: »Siostro, proszę poprosić ojca, że się do mnie zbliżył«”. Dominikanin siadał wtedy obok chorego, pochylał się, spowiadał i pocieszał. Na dzień 5 września planowany był ślub jednego z lekarzy, dr. Stefana Skowrońskiego, w ruinach kościoła św. Teresy. Oj- ciec Michał rozmawiał z nim kilka razy, omawiając zapewne szczegóły, ale ze względu na zmasowany atak niemiecki do ceremonii nie doszło26. Noc z 5 na 6 września o. Czartoryski spędził w szpitalu. Rankiem 6 września odprawił swoją ostatnią mszę św. Jedna z osób w niej uczest- niczących opowiadała: Szczególnie utkwiło mi w pamięci to, jak o. Michał rozdawał rannym i nam, sanitariuszkom, komunikanty, po kilka, do ostatniej kruszyny, aby nie dostały się w ręce wroga i nie były zbezczeszczone […]. I tak posileni, z Bogiem, z o. Michałem czekaliśmy końca27. Około godziny jedenastej przyniesiono z ulicy rannego, któremu zbłąkany odłamek rozszarpał udo. Dr Stefan Skowroński z sanitariuszką próbowali zatamować krwawienie tętnicze. 25 A. Kopiński, Książę i żebrak, s. 162–163. 26 Maria Skowrońska, Wspomnienie o Ojcu Michale Czartoryskim z czasu Po- wstania Warszawskiego, Warszawa, 06.02.1992, APPD, Db, teczka 30. 27 Krystyna Wiśniewska-Zolotkiewicz, ps. „Gejsza”, Krótkie wspomnienie o Ojcu Michale Czartoryskim – dominikaninie, Warszawa, 06.01.1993, APPD, Db, teczka 30. 18 Pamiętam życzliwy i uważny wzrok Ojca Michała, który siedząc w po- bliżu w swym białym habicie, z wychudzoną, pokrytą ciemnym zaro- stem twarzą spoglądał na rannego i na nas, i modlił się28. Niemcy, po zajęciu Powiśla, rozkazali ludności cywilnej opuszczać piwnice. Zaczęli formować kolumnę, która miała pomaszerować do obo- zu przejściowego w Pruszkowie. Znajdującym się w niej prof. Kasznicy i jego córce udało się jeszcze przedostać do szpitala. Profesor namawiał o. Michała, aby wyszedł wraz z ludnością w cywilnym przebraniu, ale żadne argumenty nie skutkowały. Dominikanin łagodnie uśmiechnął się i powiedział, że szkaplerza nie zdejmie i rannych, którzy są zupełnie bezradni i unieruchomieni w łóżkach, nie opuści […]. Nawet nie pożegnałam się z nim, bo jeden z rannych zaczął charczeć, chyba umierał, i o. Michał […] przeszedł do innego pomieszczenia29. W szpitalu było jedenastu żołnierzy na łóżkach. Dookoła kręcili się Niemcy. Jeden z nich przyglądał się rannym i wykrzykiwał coś o „AK Banditen”. Ojciec Michał zajął się pakowaniem kielicha i pateny. Kazano wszystkim opuścić szpital. Zostali ranni i o. Michał, którego zatrzymano. „Pożegnaliśmy się w milczeniu, silnym uściskiem, z przejmującym wzru- szeniem. On jak zawsze opanowany, spokojny, nawet pogodny. Czuliśmy, że to ostatnie pożegnanie, że nie zobaczymy się już nigdy więcej…”30 – wspominał potem Stanisław Kasznica. Czartoryski udzielił wszystkim generalnej absolucji. Po czym, jak relacjonowali świadkowie, usiadł mię- 28 M. Skowrońska, Uzupełnienie do wspomnień o Ojcu Michale Czartoryskim z okresu Powstania Warszawskiego, Warszawa, 17.12.1993, APPD, Db, teczka 30. 29 E. Kasznica, Wspomnienia.. 30 S.W. Kasznica, Druga wojna światowa, s. 150–152. 19 dzy chorymi i zaczął odmawiać różaniec. Wkrótce Niemcy wszystkich wymordowali. Było to między godziną czternastą a piętnastą. Jeszcze tego samego dnia prof. Kasznica dowiedział się, że o. Michał nie żyje. Odnalazł go robotnik, który opowiadał, że hitlerowcy wrzucili do piwnicy granaty. Potem jemu i kilku innym ludziom kazali wyciągnąć zwłoki. Oblali je benzyną na pobliskiej barykadzie i podpalili. Szczątki pochowano na jednym z pobliskich podwórek31. Ojciec Ireneusz Łuczyński OP, jeden z wychowanków o. Czartoryskie- go, spotkał po zakończeniu wojny na Jasnej Górze człowieka, który miał być świadkiem ostatnich chwil o. Michała, a sam cudem uniknął śmierci. Opowiedział, że ciężko rannych zastrzelono w łóżkach, a o. Michała wypro- wadzono na zewnątrz. Jeden z Niemców sprawdził jego papiery, a widząc, że to duchowny, zaczął mu wymyślać, że jest największym z bandytów. Za- żądał, aby dominikanin zdjął habit. Gdy o. Michał odmówił, zastrzelił go32. Jakkolwiek nie ma pewności co do tego, jak naprawdę wyglądała śmierć o. Michała 6 września 1944 roku, to jeden fakt jest bezsprzeczny. Była to śmierć dobrowolnie wybrana przez zakonnika, który mógł wy- cofać się wraz z przeniesieniem linii walk lub z ludnością cywilną. Sta- nowczo odmówił ewakuacji. Nie zdjął habitu i nie opuścił rannych. Dał świadectwo wiary i miłości bliźniego33. Podczas ekshumacji w 1945 roku nie udało się już rozpoznać szcząt- ków o. Michała. Jego prochy złożono najprawdopodobniej na cmentarzu Powstańców Warszawy przy ul. Wolskiej. 31 M.L. Niedziela OP, Błogosławiony, s. 68, 99; S.W. Kasznica, Druga wojna światowa, s. 151, 215. 32 Ireneusz Łuczyński OP, Moje wspomnienia o Ojcu Michale Czartoryskim OP, Gidle, 15.12.1992, APPD, Db, teczka 30; Jan Grzegorczyk, O bogatym mło- dzieńcu, który nie odszedł zasmucony. Bł. Michał Czartoryski (1897–1944), Po- znań–Jarosław 2004, s. 118. 33 Albert Krąpiec OP, Wspomnienia wychowanka o Ojcu Michale Czartoryskim, Lublin, 15.01.1993, APPD, Db, teczka 30. FAMILIA Jan książę Czartoryski poszedł za głosem powołania w 1926 roku i wstąpił do seminarium duchownego we Lwowie. Rok później dokonał ostatecz- nego wyboru. Za furtą krakowskiego klasztoru dominikanów zostawił świat arystokracji i rodzinę o wielkich niegdyś wpływach politycznych i ogromnych zasługach dla kultury narodowej. Czartoryscy herbu Pogoń Litewska byli starą książęcą rodziną, któ- ra wywodziła się od wielkiego księcia litewskiego Giedymina (1257– –1341), dziada króla Władysława Jagiełły. Swoje nazwisko wzięli od dóbr Czartorysk na Wołyniu34. Główne linie rodu miały swoje rezy- dencje w Klewaniu i Korcu. Okres największego znaczenia Czarto- ryskich przypadł na XVIII wiek, a stworzone przez nich stronnictwo zwane Familią, dążące do wprowadzenia reform społeczno-ustrojowych, kształtowało scenę polityczną Rzeczypospolitej i doprowadziło do wy- niesienia na tron Stanisława Augusta Poniatowskiego (syna Konstancji z Czartoryskich). Rozległe dobra i rezydencje rodziny na przestrzeni wieków rozrzuco- ne były po całym kraju. Posiadali m.in. Baszków, Brzeżany, Czartorysk, Gołuchów, Klewań, Konarzewo, Korzec, Pełkinie, Rokosów, Sieniawę, Wiązownicę, Wołczyn i oczywiście słynne Puławy. Ostatnia z wymienio- nych rezydencji stała się na pewien czas bezpieczną przystanią dla wspa- niałych zbiorów. Izabella z Flemingów Adamowa księżna Czartoryska (1746–1835) wraz z mężem zgromadziła w „Domu Gotyckim” i „Świą- 34 Tomasz Lenczewski, Genealogie rodów utytułowanych w Polsce, t. 1, War- szawa 1996–1997, s. 3–14. 21 tyni Sybilli” kolekcję dzieł sztuki europejskiej (m.in. obrazy Leonarda, Rafaela, Rembrandta) i narodowych pamiątek35. Po powstaniu listopadowym 1830–1831 Czartoryscy musieli opuścić Puławy, aby ratować się przed represjami carskimi, a zgromadzone zbio- ry przed konfi skatą. Starszy syn Izabelli, Adam Jerzy książę Czartoryski (1770–1861), pierwszy prezes powstańczego Rządu Narodowego, zaocz- nie skazany na śmierć, wyjechał na stałe do Francji. W 1843 roku, za namo- wą Eugeniusza Delacroix, kupił piękny barokowy pałac na wyspie św. Lu- dwika, Hotel Lambert, w którym umieścił uratowane z Puław zbiory36. W Wiedniu zamieszkał młodszy syn Izabelli, książę Konstanty (1773–1860), pradziad o. Michała. W przeciwieństwie do brata Adama Jerzego, Konstantego nie zajmowała polityka. Uwagę skupił na karierze wojskowej. Był ofi cerem gwardii i do 1799 roku adiutantem wielkiego księcia Konstantego. W 1801 roku uczestniczył w Moskwie w koro- nacji cara Aleksandra. Z entuzjazmem patrzył na sukcesy Napoleona. W roku 1808 pojechał do Paryża, gdzie został przedstawiony cesarzowi. Powrócił pod jego wielkim urokiem. W Puławach wyposażył własnym kosztem szesnasty pułk piechoty, z którym pomaszerował na Moskwę w 1812 roku. Z kampanii rosyjskiej powrócił z Legią Honorową (za bi- twę pod Smoleńskiem) i zrujnowanym zdrowiem. Po śmierci swej pierw- szej żony, Anieli z Radziwiłłów, poślubił skromnego pochodzenia Marię Dzierżanowską (1790–1842), wychowanicę swej siostry Marii księżnej Wirtemberskiej, a córkę kościuszkowskiego i napoleońskiego żołnierza. Ten mariaż był powodem rodzinnego dysonansu, którego skutki udało się załagodzić dopiero po kilku latach. Po sprzedaży Międzyrzecza na Podlasiu (który otrzymał w działach) Konstanty i Maria Czartoryscy zamieszkali w Wiedniu37. 35 Marek Rostworowski, Gry o Damę, Kraków 1994, s. 39–44. 36 Ibidem, s. 49. 37 Konstantin Czartoryski, Meyers Großes Konversations-Lexikon, t. 4, Leipzig 22 Książę Konstanty zakupił w 1832 roku rezydencję w Weinhaus na przedmieściu austriackiej stolicy38. Zgromadził w swym domu bogatą galerię starożytności, obrazów, dzieł sztuki i cenny księgozbiór. Chęt- nie gościł artystów, zwłaszcza muzyków i wiedeńską Polonię. Należał do grona założycieli Towarzystwa Muzycznego, wydawał miesięcznik muzyczny i teatralny39. Syn Konstantego, a dziad o. Michała, książę Jerzy (1828–1912), wy- chowywał się w artystycznej i intelektualnej atmosferze Wiednia. Po- czątkowo próbował swych sił w dziedzinie sztuk plastycznych, muzyki i teatru. W latach 1855–1865 współredagował „Rezensionen und Mit- teilungen über Th eater und Musik”, czasopismo, które cieszyło się dużą renomą w Austrii i poza jej granicami. Sam świetnie grał na fortepianie i posiadał dużą wiedzę na temat opery. Podczas prywatnych koncertów dla rodziny z upodobaniem wykonywał włoskie arie operowe. Po śmierci swego ojca przejął majątki w Galicji i zajął się ich modernizacją. Wpro- wadził nowoczesny system zarządzania, stosował nowatorskie metody uprawy. Wiele uwagi poświęcił tzw. pracy organicznej. Został wójtem wsi Wiązownica40 i wszedł do rady powiatu jarosławskiego (był jej pre- zesem). Dzięki temu przez lata mógł kontrolować gospodarkę, budowę 1906, s. 398–399; Aldona Cholewianka-Kruszyńska, Piękna i dobra. Opowieść o Zofi i z Czartoryskich Zamoyskiej, Kozłówka 2008, s. 87, 89, 98, 101, 125. 38 Karl Romstorfer, Das Czartoryskipalais in Weinhaus, Reichspost, 29.10.1913, s. 1–2; Hans Zerbs, Die Tage des Czartoryski-Schlössel sind gezählt, Die Presse Nr 2168, 11.12.1955, s. 7; Czartoryskischlössel, http://www.dasrotewien.at/czarto- ryskischloessel.html (dostęp 10.04.2015). Czartoryscy pozostali właścicielami pałacu do 1912 r., budowlę rozebrano w 1957 r. 40 Wiązownica – wieś w powiecie jarosławskim, woj. podkarpackie. Znajdował się tam dwór Czartoryskich zniszczony całkowicie podczas ostrzału artyleryjskie- go w czasie I wojny światowej. 39 Konstantin Czartoryski, s. 398–399; Włodzimierz Czartoryski, Wiązowni- ca, dom moich dziadków, APPD, Db, teczka 53. 23 i utrzymanie dróg, melioracje, oświatę ludową i wiele innych lokalnych spraw. Szczególną pieczołowitością otaczał szkolnictwo41. Z funduszów księcia Czartoryskiego udzielano kredytu ludności mieszkającej w majątku. Najwyższa pożyczka wynosiła 50 reńskich (mniej więcej równowartość krowy). Spłacano ją w ratach tygodniowych, ale nie pobierano procentów. Rygorystycznie przestrzegano sumienności. O ile ktoś nie dotrzymał terminu płatności, to cała wieś, z której po- chodził dłużnik, miała zamknięty dostęp do kredytu do chwili spłaty całości długu. Dla pracowników majątku powstał fundusz emerytalny i poprawiono organizację służby zdrowia (stały lekarz dworski, siostra pielęgniarka), opłacanej przez Czartoryskich. W majątku powstał tartak parowy, cegielnia, a nawet szkoła koszykarska, której wyroby sprzedawa- no do Ameryki i Australii42. Czartoryskiego w 1867 roku wybrano posłem na Sejm Krajowy Gali- cji. Od 1871 roku zasiadał w Radzie Państwa w Wiedniu, a w 1891 roku cesarz Franciszek Józef mianował go dziedzicznym członkiem austria- ckiej Izby Panów43. W Wiedniu w 1861 roku odbył się ślub księcia Jerzego z Marią Čermák (1835–1916). Babka o. Michała była z pochodzenia Czeszką z rodziny mieszczańskiej. Urodziła się w Pradze jako córka znanego le- karza. Odebrała staranne wykształcenie w szkole klasztornej w Belgii. 41 We wsiach w obrębie majątku wybudował na własny koszt kilkanaście bu- dynków szkolnych. Regularnie organizował spotkania nauczycieli wiejskich, w których uczestniczył. Każdy nauczyciel otrzymywał, za symboliczny czynsz, parę mórg pola na własny użytek. Posady nauczycieli w dobrach wiązownickich uchodziły za jedne z najlepszych. Swoją wiedzę w zakresie szkolnictwa Jerzy wy- korzystał z powodzeniem jako prezes Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego w latach 1892–1896. Czartoryski był także kuratorem zakładu dla ociemniałych we Lwowie. Część jego podopiecznych spędzała letnie miesiące w Wiązownicy. 42 Georg Czartoryski, Meyers Großes Konversations-Lexikon, t. 4, Leipzig 1906, s. 399; W. Czartoryski, Wiązownica. 43 Georg Czartoryski, s. 399. 24 Jeden z jej braci został lekarzem laryngologiem i naukowcem, drugi pro- wadził księgarnię w Wiedniu44. Najbliższym Marii był trzeci z jej braci, Jaroslav Čermák (1830–1878), jeden z najwybitniejszych czeskich mala- rzy historycznych szkoły monachijskiej. Mimo iż większość życia spędził za granicą, to nigdy nie stracił kontaktu z ojczyzną. Był zaangażowany w odradzający się wówczas narodowy ruch czeski. W swoich pracach na- wiązywał do dziejów Czech, szczególnie do okresu husyckiego. Inspiracji do obrazów szukał też w przeszłości Czarnogóry, Dalmacji i Serbii45. Jej wnuk Włodzimierz tak zachował babkę w pamięci: Babcia była niskiego wzrostu […] ruchliwa i energiczna. Całe oto- czenie musiało się stosować w najmniejszych drobiazgach do jej woli. Cierpiała bardzo na artretyzm i od kiedy pamiętam, chodziła z tru- dem o dwu laskach. Obawiała się bardzo przeciągów […]. Miała swój kąt zasłonięty szklanym parawanem […], gdzie obserwowała ruch w salonie. Chociaż cudzoziemka z urodzenia i wychowania, stała się gorącą patriotką polską, a dobro kraju stało u niej zawsze na naczel- nym miejscu […]. Używając stale przez lat blisko sześćdziesiąt języka polskiego, mówiła zawsze z silnym akcentem cudzoziemskim46. Jerzemu i Marii Czartoryskim urodziło się dwoje dzieci: Witold (oj- ciec przyszłego błogosławionego dominikanina) i Wanda. Witold książę Czartoryski należał do grona znaczących postaci ży- cia społeczno-politycznego Galicji przełomu XIX i XX wieku. Urodził się w Wiedniu w 1864 roku. Jego starsza siostra Wanda (1862–1920), utalentowana malarka, swój talent doskonaliła w wiedeńskiej Akademii 44 W. Czartoryski, Wiązownica. 45 Jaroslav Čermák, Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950, cz. 1, Wien 1957, s. 161. 46 W. Czartoryski, Wiązownica. 25 Sztuk Pięknych. Gdy rodzina przeprowadziła się z Wiednia do Wią- zownicy, księżniczka zorganizowała tam nowatorski ośrodek rzemiosła artystycznego, działający na zasadach spółdzielni. Sławne były „haft y wiązownickie”, których wzory wymyślała Wanda Czartoryska47. Witold ukończył gimnazjum w Jarosławiu. Studiował przez rok fi lo- zofi ę. Fachowe przygotowanie do prowadzenia majątku zdobył podczas trzyletnich studiów na Akademii Rolniczej w Wiedniu48. Gdy młody książę ukończył lat dwadzieścia, jego rodzice, w szcze- gólności zaś matka, zaczęli rozglądać się za odpowiednią kandydatką na żonę dla swego syna. W tym samym czasie Włodzimierz i Alfonsyna z hr. Miączyńskich hr. Dzieduszyccy49 – właściciele położonego w nie- dalekim sąsiedztwie od Pełkiń Zarzecza – szukali męża dla swej córki Ja- dwigi (1867–1941). W tym drugim przypadku rolę głównej swatki także odegrała matka. Obie panie wydawały się bardzo zadowolone z planów matrymonialnych dla swoich dzieci. Pozostawało tylko skłonić młodych, aby taki scenariusz zaakceptowali, a to nie okazało się zadaniem łatwym50. Pani Alfonsyna uważała mariaż z książęcą rodziną za bardzo pożąda- ny, bo podkreślał wysoką pozycję Dzieduszyckich nie tylko wśród polskiej arystokracji. Zapewne nie bez znaczenia były też parantele Czartoryskich z domami panującymi hiszpańskim i francuskim. W opinii pani Czar- toryskiej młoda Jadwiga była świetną partią. Piękna, bardzo majętna, o wysokiej kulturze osobistej i intelektualnej, ukształtowanej przez śro- dowisko rodzinne Dzieduszyckich. Wydawała się idealną kandydatką. 47 Paweł Czartoryski, Ojciec Michał – tradycje i środowisko rodzinne, APPD, Db, teczka 26. 48 Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biogra- fi czny, t. I, Warszawa 1998, s. 312–313; P. Czartoryski, Ojciec Michał. 49 Włodzimierz hr. Dzieduszycki (1825–1899), syn hr. Józefa Kalasantego i Pauliny hr. Działyńskiej, ożenił się w 1853 r. we Lwowie z Alfonsyną hr. Mią- czyńską (1836–1919), córką hr. Mateusza i Klementyny hr. Potockiej. 50 Kazimierz Karolczak, Dzieduszyccy – dzieje rodu, Kraków 2001, s. 147–149. 26 KALENDARIUM NAJWAŻNIEJSZYCH WYDARZEŃ Z ŻYCIA JANA (O. MICHAŁA) CZARTORYSKIEGO (Opracował o. Dariusz Kantypowicz OP) 19 lutego 1897 roku – Jan Franciszek Konrad przychodzi na świat w Peł- kiniach jako szóste dziecko Witolda i Jadwigi Czartoryskich 3 marca 1897 roku – chrzest w kościele parafi alnym w Jarosławiu 1910–1914 – uczęszcza do szkoły ks. Gralewskiego w Starej Wsi pod Warszawą 1914–1915 – spędza 8 miesięcy na Morawach (na zamku Frain u Stad- nickich) 1915 rok – powołanie do wojska austriackiego, służba w 7. Dywizji Ar- tylerii Konnej, nauka w szkole ofi cerskiej 10 stycznia 1916 roku – matura w Cesarsko-Królewskiej II Szkole Re- alnej w Krakowie 1917 rok – rozpoczyna studia na Politechnice Lwowskiej, kontynuowane z przerwami do 1926 roku 1918–1920 – udział w obronie Lwowa i wojnie ukraińskiej oraz w woj- nie polsko-bolszewickiej w dowództwie Armii Ochotniczej; udział w akcji plebiscytowej w Sosnowcu 18–20 grudnia 1919 roku – udział w „półzamkniętych” rekolekcjach dla akademików w Warszawie, w kaplicy zakładu Platerówny przy ul. Pięknej, prowadzonych przez ks. Kazimierza Lutosławskiego 27 października 1921 roku – założenie koła SMA „Odrodzenie” we Lwowie, Jan Czartoryski zostaje prezesem koła lwowskiego 31 października – 2 listopada 1921 roku – drugi zjazd Rady Naczelnej 184 „Odrodzenia” w Krakowie, w którym jako delegaci lwowscy biorą udział Jan Czartoryski i Kazimierz Dzieduszycki 14 czerwca 1922 roku – posiedzenie Rady Naczelnej, wyłonionej przez II Zjazd „Odrodzenia” w Wilnie (17–20 grudnia 1921 roku); jako delegat lwowski bierze w nim udział Jan Czartoryski 1 sierpnia 1922 roku – w Pełkiniach powstaje tymczasowy statut Związku Rekolekcyjnego pod wezwaniem św. Dominika, Jan Czartoryski wchodzi w skład tymczasowej komisji organizacyj- nej Związku 13 października 1922 roku – wieczór inauguracyjny „Odrodzenia” we Lwowie, prezesem na rok akademicki 1922/1923 zostaje Jan Czar- toryski styczeń–czerwiec 1923 roku – we lwowskim kole „Odrodzenia” odbywa- ją się co piątek zebrania dyskusyjne. Jan Czartoryski także ma w tym czasie kilka odczytów: Deklaracja ideowa „Odrodzenia”, Cele i zadania „Odrodzenia” (wraz z A. Bilikiem), O kursach lubelskich, Katolicyzm społeczny jako nieunikniona konsekwencja katolicyzmu, Deklaracja ideowa Młodzieży Wszechpolskiej (wraz z A. Bilikiem) lipiec–sierpień 1923 – praktyki w fabryce Cegielskiego w Poznaniu 27 października 1923 roku – prezesem lwowskiego koła „Odrodzenia” na rok akademicki 1923/1924 zostaje ponownie Jan Czartoryski pierwsze dni listopada 1925 roku – we Lwowie zjazd Rady Naczelnej „Odrodzenia”, Jan Czartoryski wchodzi w skład głównej Komisji Rewizyjnej 14 listopada 1925 roku – kierownikiem sekcji zagadnień fi lozofi czno- -religijnych „Odrodzenia” na rok akademicki 1925/1926 zostaje Jan Czartoryski 5 lipca 1926 roku – przeniesienie do pospolitego ruszenia 10–17 lipca 1926 roku – udział w zamkniętych rekolekcjach w domu studiów francuskich dominikanów w Le Saulchoir, Kain (Belgia), prowadzonych przez o. Benoit d’Argentiena OP 185 1 października 1926 roku – Jan Franciszek podejmuje studia na wydziale teologii Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie 1926–1927 – przez cały rok akademicki Jan Czartoryski leczy się u dok- tora W. Szymonowicza we Lwowie z powodu choroby uszu 15 października 1926 roku – udział w rekolekcjach w seminarium lwow- skim, prowadzonych przez superiora domu rekolekcyjnego lwow- skich jezuitów 4 sierpnia 1927 roku – udział w rekolekcjach na Bielanach pod Krako- wem, decyzja o wstąpieniu do dominikanów 6–15 września 1927 roku – rekolekcje przed nowicjatem w krakowskim klasztorze dominikanów 18 września 1927 roku – obłóczyny u grobu św. Jacka w Krakowie, Jan otrzymuje imię zakonne Michał 25 września 1928 roku – pierwsza profesja w Krakowie, u grobu św. Ja- cka, na ręce przeora, o. Henryka Jakubca OP 1929 roku – niższe święcenia duchowne (tonsura – 28 października, ostiariat i lektorat – 30 listopada, egzorcystat i akolitat – 21 grudnia) 12 września 1931 roku – w pałacu w Pełkiniach sporządzono akt no- tarialny zrzeczenia się dziedziczenia przez Jana Franciszka majątku rodziny po złożeniu ślubów wieczystych w zakonie dominikańskim 15–22 września 1931 roku – rekolekcje przed profesją solemną 25 września 1931 roku – profesja solemna w Zakonie Kaznodziejskim 1 listopada 1931 roku – święcenia subdiakonatu w kaplicy seminarium lwowskiego z rąk bp. Franciszka Lisowskiego 29 listopada 1931 roku – święcenia diakonatu w kaplicy Pałacu Arcybi- skupiego z rąk bp. Bolesława Twardowskiego 20 grudnia 1931 roku – święcenia kapłańskie w dominikańskim kościele Matki Bożej Bolesnej w Jarosławiu z rąk bp. Franciszka Bardy, biskupa pomocniczego w Przemyślu 7 lipca 1932 roku – egzamin końcowy w kolegium fi lozofi czno-teolo- gicznym we Lwowie 186 17 listopada 1932 roku – pierwszy egzamin jurysdycyjny na trzy lata 7–8 stycznia 1933 roku – udział w obradach Rady Naczelnej „Odro- dzenia” w Krakowie 2 marca 1933 roku – zjazd Związku Rekolekcyjnego pod wezwaniem św. Dominika w seminarium lwowskim, wykład o. Michała: Cel, charakter i typ rekolekcji urządzanych przez Związek 29 maja 1933 roku – list o. Michała do Stefana Swieżawskiego z negatyw- ną odpowiedzią na propozycję rozwiązania „Odrodzenia” (o. Michał uważał, że trzeba je umacniać, a nie rozwiązywać) 16 listopada 1933 roku – dyspensa z Kongregacji Zakonów dla o. Mi- chała, umożliwiająca objęcie przez niego posługi magistra (wycho- wawcy) braci 18 listopada 1933 roku – nominacja na magistra nowicjatu i braci stu- dentów w konwencie Świętej Trójcy w Krakowie, wydana w Rzymie przez o. Martina Gilleta, generała Zakonu 23–26 marca 1935 roku – o. Michał prowadzi rekolekcje zamknięte w klasztorze sióstr urszulanek w Krakowie 23 stycznia 1936 roku – drugi egzamin jurysdycyjny na trzy lata 24–28 marca 1936 roku – o. Michał prowadzi zorganizowane w ramach Związku Rekolekcyjnego rekolekcje zamknięte dla akademików w Ja- rosławiu 15 września 1936 roku – poświęcenie kamienia węgielnego pod nowe ko- legium Zakonu Kaznodziejskiego na Służewie w Warszawie, z udzia- łem m.in. generała Zakonu, prowincjała i o. Michała 7 listopada 1936 roku – mianowanie o. Michała dyrektorem Trzeciego Zakonu w Warszawie przez prowincjała, o. Henryka Jakubca OP. Ojciec Michał rozpoczyna nadzorowanie budowy klasztoru na war- szawskim Służewie i projektuje wystój niektórych sal 1937 rok – sekcja zagadnień fi lozofi czno-religijnych warszawskiego koła „Odrodzenia” kierowana przez o. Michała Czartoryskiego spotyka się co dwa tygodnie i przerabia kurs fi lozofi i św. Tomasza z Akwinu 187 3 lutego 1937 roku – przyjęcie o. Michała w poczet członków Związku Obrońców Lwowa luty i marzec 1937 roku – o. Michał prowadzi w Laskach pod Warsza- wą ogólnoakademickie rekolekcje zamknięte dla „koleżanek” i dla „kolegów” 15 września 1937 roku – nominacja na magistra braci studentów w domu studium w klasztorze św. Józefa w Warszawie, podpisana przez pro- wincjała, o. Henryka Jakubca OP 4 października 1937 roku – poświęcenie (wraz z ks. Stefanem Wyszyń- skim) samochodu dla ks. Korniłowicza w Laskach pod Warszawą 3 czerwca 1938 – poświęcenie krzyża do kaplicy klasztoru na Służewie, wyrzeźbionego przez Zofi ę Trzcińska-Kamińską (warunki zamówie- nia negocjował o. Michał) 20 kwietnia 1939 roku – o. Michał otrzymuje jurysdykcję do spowie- dzi na stałe, egzamin zdaje przed komisją w konwencie św. Józefa w Warszawie 14 czerwca 1939 roku – nominacja na magistra nowicjuszy w klasztorze Świętej Trójcy w Krakowie, podpisana przez prowincjała, o. Maury- cego Majkę OP 30 czerwca 1939 roku – o. Michał „zgłosił przybycie z Warszawy i za- mieszkanie w Krakowie” 15 grudnia 1939 roku – nominacja na magistra braci studentów w klasz- torze Świętej Trójcy w Krakowie, podpisana przez prowincjała, o. Maurycego Majkę OP 13 marca 1940 roku – o. Michał otrzymuje jurysdykcję do spowiadania sióstr na Gródku od kard. Sapiehy 1941 rok – o. Michał organizuje straż pożarną w krakowskim klasztorze 17 maja 1941 roku – o. Michał przesyła pisemną prośbę do prowincjała o zwolnienie z funkcji konsyliarza jako protest przeciwko nieskłada- niu szczegółowych sprawozdań fi nansowych i tolerowaniu tego przez przeora klasztoru w Krakowie 188 1942 rok – o. Michał znajduje na strychu krakowskiego klasztoru wy- jątkowej wartości obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, pochodzący z pocz. XV wieku 24 października 1942 roku – zgoda, wydana przez biskupa Franciszka Bardę, na odprawianie mszy i spowiedź na terenie diecezji przemy- skiej, udzielona na trzy lata 15 grudnia 1942 roku – mianowanie o. Michała dyrektorem Trzecie- go Zakonu w Krakowie przez prowincjała o. Maurycego Majkę OP 1943 rok – o. Michał nadzoruje remont refektarza; wspólnie z Jerzym Szablowskim sporządza inwentarz skarbca klasztoru ojców domini- kanów w Krakowie grudzień 1943 roku – przy okazji planowanej wizytacji kanoniczej o. Michał spisuje wszystkie zastrzeżenia wobec przeora krakowskiego klasztoru styczeń 1944 roku – opracowuje szczegółowy plan działań na wypadek ewakuacji krakowskiego konwentu rok 1944 – zostaje przeniesiony do klasztoru na Służewie w Warszawie 23 kwietnia 1944 roku – konspiracyjne spotkanie (dzień skupienia) „Odrodzenia” w Warszawie, podczas którego omawiano możliwość działania Stowarzyszenia po wojnie; było obecnych około 40 osób, w tym także o. Michał Czartoryski czerwiec – koniec lipca 1944 roku – o. Michał pełni obowiązki kapelana w Żułowie, w domu Zgromadzenia Franciszkanek Służebnic Krzyża na Lubelszczyźnie 1 sierpnia 1944 roku – o. Michał wyrusza z klasztoru na Służewie na umówione wcześniej spotkanie z okulistą na Powiślu, tu zastaje go Godzina „W” 2 sierpnia 1944 roku – o. Michał zgłasza się do dowództwa III Zgrupo- wania AK „Konrad” i zostaje mianowany jego kapelanem 15 sierpnia 1944 roku – msza św. sprawowana w bramie tzw. Ubezpie- czalni przy ul. Smulikowskiego; w drugiej połowie sierpnia nasilają się ataki niemieckie na Powiślu 189 5/6 września 1944 roku – wycofanie się oddziałów powstańczych z Po- wiśla do Śródmieścia; o. Michał zostaje z rannymi 6 września 1944 roku – zajęcie Powiśla przez oddziały niemieckie; około południa wtargnięcie Niemców do szpitala urządzonego w piwnicy budynku na rogu ulic Smulikowskiego i Tamka, rozstrzelanie chorych i ich kapelana, a następnie spalenie ciał zamordowanych 1 grudnia 1989 roku – Konferencja Episkopatu Polski przyjęła formułę procesu beatyfi kacyjnego męczenników za wiarę z okresu II wojny światowej 28 lutego 1991 roku – Konferencja Biskupów Diecezjalnych przeka- zała biskupowi włocławskiemu zorganizowanie i przeprowadzenie procesu 26 stycznia 1992 roku – w katedrze włocławskiej odbyła się uroczysta publiczna sesja rozpoczynająca proces na terenie diecezji; o. Bruno Mazur OP został zaprzysiężony jako wicepostulator procesu beaty- fi kacyjnego o. Michała z ramienia zakonu dominikanów 26 stycznia 1994 roku – uroczyste zakończenie procesu beatyfi kacyjnego na poziomie diecezjalnym w katedrze włocławskiej; o. Bruno Mazur złożył wymagane dokumenty na ręce bp. Bronisława Dembowskiego marzec 1994 roku – dokumenty beatyfi kacyjne przekazano do Kongre- gacji Spraw Kanonizacyjnych Stolicy Apostolskiej 20 listopada 1998 roku – Kongres Teologów Konsultorów opowiedział się jednomyślnie za uznaniem męczeństwa Sług Bożych luty 1999 roku – Kongregacja Kardynałów i Biskupów jednomyślnie potwierdziła decyzję Kongresu Teologów Konsultorów 13 czerwca 1999 roku – uroczysta beatyfi kacja stu ośmiu męczenników II wojny światowej (w tym o. Michała Czartoryskiego OP) podczas mszy św. celebrowanej przez papieża Jana Pawła II na pl. Piłsudskie- go w Warszawie 2005 rok – o. Michał Czartoryski został ogłoszony patronem miasta Jarosławia WYBRANA BIBLIOGRAFIA Albański Leszek, Aktualność poglądów pedagogicznych Jacka Woronieckie- go OP [w:] Człowiek – moralność – wychowanie. Życie i myśl Jacka Woronieckiego OP (praca zbiorowa), Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2000 Bartoszewski o. Gabriel OFMCap., Geneza i przebieg procesu beatyfi ka- cyjnego Męczenników, „Ateneum Kapłańskie”, zeszyt 1 (548), lipiec– –sierpień 2000, t. 135 Błeszyńska Imelda s., O. Jacek Woroniecki, dominikanin – wychowawca – patriota, 1878–1949, Lublin 2006 Bocheński Józef, Wspomnienia, Kraków 1994 Caillot Dubus Barbara, Brzeziński Marcin, Adam i Jadwiga Czartoryscy. Fotografi e i wspomnienia, Warszawa 2013 Cholewianka-Kruszyńska Aldona, Piękna i dobra. Opowieść o Zofi i z Czartoryskich Zamoyskiej, Kozłówka 2008 Epstein Tadeusz, Górzyński Sławomir [opr.], Spis ziemian Rzeczypospo- litej Polskiej w roku 1930, woj. poznańskie, Warszawa 1991 Epstein Tadeusz, Górzyński Sławomir [opr.], Spis ziemian Rzeczypospo- litej Polskiej w roku 1930, woj. lubelskie i lwowskie, Warszawa 1991 Frankiewicz Stefan, Ojciec Władysław Korniłowicz [w:] Ludzie Lasek, Gajewski Stanisław, Katolickie organizacje akademickie w II Rzeczypo- Warszawa 2000 spolitej, Lublin 1987 Gawkowski Robert, „Krybar”. Uniwersytet w cieniu powstańczych walk, Warszawa 2014 Grzegorczyk Jan, O bogatym młodzieńcu, które nie odszedł zasmucony. Bł. Michał Czartoryski 1897–1944, Poznań–Jarosław 2004 191 Kantypowicz Dariusz OP, Michał Czartoryski. Błogosławiony dominika- nin, Warszawa–Służew 2014 Karolczak Kazimierz, Dzieduszyccy – dzieje rodu, Kraków 2001 Kasznica Stanisław, Druga wojna światowa. Wspomnienia spisane na pod- stawie codziennych notatek, Warszawa–Poznań 2013 Kłoczowski Jerzy, Polska prowincja dominikańska w średniowieczu i Rze- czypospolitej Obojga (wielu) Narodów, Poznań 2008 Kopiński Aleksander, Książę i żebrak. Błogosławiony ojciec Michał Czar- toryski OP [w:] Gdy zaczniemy walczyć miłością…Portrety kapelanów powstania warszawskiego, Warszawa 2004 Krokowicz Teresa z Szymańskich, Co pozostało? O rodzinach Kaszniców, Durskich i Szymańskich, Poznań 2013 Księga zmarłych braci i ojców Polskiej Prowincji Zakonu Kaznodziejskie- go, Warszawa 2007 Lenczewski Tomasz, Genealogie rodów utytułowanych w Polsce, t. 1, War- szawa 1996–1997 Majewska Małgorzata B., Wykaz pism o. Jacka Woronieckiego OP (do r. 1909 Adama Woronieckiego), wydanych w latach 1903–2005 [w:] Sługa Boży ojciec Jacek Woroniecki uczy, Lublin 2006 Mazur Zygmunt OP, O. Michał Czartoryski. Męczennik i bohater, Kra- ków 1994 Michelis Adam de, Rudniewska Alicja, Pod rozkazami „Konrada”. Pierw- sza monografi a III Zgrupowania Obwodu Warszawskiego AK, War- szawa 1993 Nie mógł postąpić inaczej. Z profesorem Pawłem Czartoryskim rozmawia Stanisław Górski OP, „W drodze”, nr 310 (06/1999) Niedziela Maurycy OP, Błogosławiony ojciec Michał Czartoryski, domi- nikanin męczennik, Warszawa 2004 Niedziela Maurycy OP, Kalendarium I – Życie i działalność ojca Jacka Woronieckiego [w:] Sługa Boży ojciec Jacek Woroniecki uczy, Lublin 2006 192 Niedziela Maurycy OP, Próba biografi i Jacka Woronieckiego OP i jego Wyznania, Lublin 2011 Osińska Krystyna, Burska-Toborowicz Janina, Powstańcza służba zdro- wia na Powiślu [w:] Grupa Bojowa „Krybar” w walce o Powiśle i Uni- wersytet Warszawski. Materiały z sesji historycznej, zorganizowanej 3 listopada 1994 r. w Warszawie przez Uniwersytet Warszawski i Śro- dowisko Żołnierzy AK Grupy Bojowej „Krybar”, z okazji 50. rocznicy Powstania Warszawskiego, Warszawa 1995 Polak Ryszard, Jacek Woroniecki. Życie i twórczość [w:] Woroniecki Jacek, Myśli wybrane, Lublin 2009 Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik bio- grafi czny, t. I, Warszawa 1998 (biogram Witolda Czartoryskiego) Prolegomena do badań nad obrazami Hodegetrii typu krakowskiego. Praca zbiorowa pod kierunkiem Jerzego Gadomskiego, Kraków 2014 Rostworowski Marek, Gry o Damę, Kraków 1994 Słownik polskich teologów katolickich, t. 7, red. Ludwik Grzebień SJ, War- szawa 1983 Smirnow Jurij, Katedra Ormiańska we Lwowie, Lwów 2002 Strzeszewski Czesław, Katolickie organizacje inteligencji [w:] Historia katolicyzmu społecznego w Polsce 1832–1939, Warszawa 1981 Studenski Marek, Aktualność systemu wychowawczego F.W. Foerstera we współczesnej polskiej szkole, Kraków 2001 Studia nad historią dominikanów w Polsce 1222–1972, red. Jerzy Kło- czowski, Warszawa 1975 Swieżawski Stefan, Plantacja Ducha Świętego, „Apokryf ” nr 12 w „Ty- godniku Powszechnym ” nr 51–52/1997 Swieżawski Stefan, Ksiądz Władysław Korniłowicz: tomizm i liturgia [w:] Ludzie Lasek, Warszawa 2000 Swieżawski Stefan, Wielki przełom 1907–1945, Lublin 1989 Świadek przyjaciół. Państwo Maria i Stefan Swieżawscy o ojcu Michale Czartoryskim, „Dominik nad Dolinką” 1999, nr 27 193 Turowski Konstanty, „Odrodzenie”. Historia Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej, Warszawa 1987 Wolańska Joanna, Katedra ormiańska we Lwowie w latach 1902–1938, Warszawa 2010 Woroniecki Jacek OP, Pełnia modlitwy, Poznań 1924 Woroniecki Jacek OP, Wspomnienie o O. Michale Czartoryskim OP, „Róża Duchowna” XII, 1947 Wybór pism dominikańskich, wyd. o. Joachim Roman Bar OFMConv, o. Zygmunt Mazur OP, „Polskie Teksty Ascetyczne”, t. XII, Warsza- wa 1989 Ziemianie polscy XX w., cz. 9, Warszawa 2010 (biogram Włodzimierza Czartoryskiego) INDEKS OSOBOWY Albański Leszek 96, 191 Aleksander I, car rosyjski 22, Anders Władysław, gen. 36, 107 Andrasz Józef SJ 102 Augustyn, św. 103 Baden-Powell Robert, gen. 60 Baldwin-Ramułt Ludwik 40 Bar Joachim Roman OFM- Conv 165, 194 Barda Franciszek, biskup 89, 128, 186, 189 Bartenbach Bolesław, dr, ps. „Teo- fi l” 17 Bartoszewski Gabriel OFMCap 174, 175, 179, 180, 191 Beauduin Lambert OSB 84 Bednarski Feliks OP 123, 124–126, 176 Bełch Pius OP 136–138, 140, 176 Biernacka Marianna Anna, bł. 179– –181 Bilczewski Józef, biskup 76 Bilik Adam 81, 185 Biliński Antoni 128 Bińkowska Dominika OP 176 Błachota Władysław, ksiądz 88 Błeszyńska Imelda Zofi a OP 106, 191 Bobola Andrzej, św. 75 Bocheński Innocenty (Józef ) OP 97, 98, 106, 115, 119, 122–124, 126, 146, 148, 191 Bogdanowicz Adam, ksiądz 93 Bojanowski Edmund, bł. 81 Bosko Jan SDB, św. 183 Bougaud Louis 102 Branchereau Louis 102 Brodziński Kazimierz 77 Brzeziński Marcin 9, 27–29, 33, 35, 44, 49–53, 57, 66, 86, 88, 191 Brzęk Gabriel 27 Budionny Siemion 70 Bukowy Jan 176 Burska-Toborowicz Janina 17, 193 Caillot Dubus Barbara 7, 8, 27–29, 33, 35, 44, 49–53, 57, 66, 86, 88, 191 Čermák Jaroslav 25, 42 195 Chajko Władysław 87 Chmielewski Jan, ps. „Mączka” 15, Czartoryska Izabella z Flemin- gów 21, 22 17, 176 Cholewianka-Kruszyńska Aldo- na 23, 191 Chrobry Bolesław 149 Cieńska Maria z Dzieduszyckich 29, 107 Cieński Tadeusz 29 Cieński Włodzimierz, ps. „Pomian”, ksiądz 107–109, 113 Conan Doyle Artur 49 Czarnecki Kazimierz, właśc. Włady- Czartoryska Jadwiga z Dzieduszy- ckich 26, 28–31, 35, 39, 48, 52, 62, 64, 65, 75, 91, 92, 108, 184 Czartoryska Jadwiga ze Stadni- ckich 7, 27, 28, 33, 35, 37, 41, 44, 49–53, 57, 66, 86, 88, 191 Czartoryska Ludwika z Krasiń- skich 182 Czartoryska Małgorzata Adelajda Maria, ks. Burbon-Orleańska 58 Czartoryska Maria, ks. wirtember- sław Marszałek 56 ska 22 Czartoryscy, rodzina 7, 8, 21–24, Czartoryska Maria Amparo, córka 26, 30, 32, 33, 38–42, 45, 48, 50, 53, 55–57, 62, 65, 66, 71, 76, 77, 86–89, 92, 95, 106, 165, 172, 173, 177 królowej Hiszpanii Marii Krysty- ny 182 Czartoryska Maria z Čermáków 24 Czartoryska Maria z Dzierżanow- Czartoryska Aniela z Radziwił- skich 22, 25 łów 22 Czartoryska Anna (s. Maria Weroni- ka w zakonie ss. wizytek) 36, 55, 56, 75, 88, 98, 108, 169, 170 Czartoryska Anna z Zamoyskich 38 Czartoryska Barbara 8, 38, 50, 59, 171, 182, 183 Czartoryska Elżbieta z Radziwił- łów 38 Czartoryska Helena ze Skrzyń- skich 36, 73, 182, 183 Czartoryska Teresa z Zamoyskich 37 Czartoryska Wanda 25, 26, 42, 68 Czartoryska Zofi a z Tyszkiewi- czów 37, 177 Czartoryski Adam, brat o. Michała Cz. 7, 27, 33, 35, 37, 44, 49–53, 57, 61, 66, 72, 75, 86, 88, 191 Czartoryski Adam Jerzy, przywódca obozu „Hotel Lambert” 22, 32 Czartoryski Adam Kazimierz 89 Czartoryski Adam Ludwik, ordynat 196 sieniawski i gołuchowski, spad- kobierca Muzeum Ks. Czartory- skich 35, 58, 182 Czartoryski August SDB, bł. 182 Czartoryski Jerzy, dziadek o. Michała Cz. 23–25 Czartoryski Jerzy, ksiądz 70 Czartoryski Kazimierz 36, 70, 73, Czyrnek Bertrand OP 78, 149 Dalbor Edmund, kardynał 168 D’Argretien Benoit OP 109, 185 Darowska Marcelina CSIC 55 Dąbrowska Zofi a 172 Delacroix Eugeniusz 22 Dembowski Bronisław, biskup 179, 182 181 Czartoryski Konstanty 22, 23 Czartoryski Piotr 38 Czartoryski Paweł, profesor 26, 32– –34, 45, 75, 88, 90, 92, 93, 138, 170, 176, 177, 192 Czartoryski Roman 37, 58, 59, 62, 63, 68–70, 92 Czartoryski Stanisław, ksiądz 37, 70, 98 Czartoryski Witold, ojciec o. Mi- chała Cz. 12, 25, 29–35, 38, 39, 41–48, 58, 59, 61, 62, 64, 65, 68, 89–91, 151, 172, 173, 184, 193 Czartoryski Witold, brat o. Michała Cz. 37 Czartoryski Władysław, twórca Mu- zeum Ks. Czartoryskich w Kra- kowie 35, 58, 182 Czartoryski Włodzimierz 23–25, 33, 36, 38–43, 48–52, 54, 56–58, 60, 61, 70, 94, 108, 177, 194 Dirlewanger Oskar, gen. 18 Dobecki Stanisław OP 11, 138, 164, 170, 176 Dobrowolska Sława 56 Dolabella Tomasz 153 Doliński Jarosław 64, 65 Draniewicz Zbigniew 79 Dubiel Władysław, ksiądz 87 Dyck Anton van 71 Dzieduszyccy, rodzina 26, 27, 29– –31, 34, 38, 48, 71, 88, 192 Dzieduszycka Paulina z Działyń- skich 26 Dzieduszycka Alfonsyna z Miączyń- skich 26, 28, 42 Dzieduszycka Anna z Dzieduszy- ckich 29, 35 Dzieduszycki Józef Kalasanty 26 Dzieduszycki Kazimierz 81, 185 Dzieduszycki Tadeusz 29 Dzieduszycki Włodzimierz 26–28, Czesław OP, bł. 115 30 197 Epstein Tadeusz 191 Eszer Ambrogio OP 180 Fedorowicz Tadeusz, ksiądz 79, 81 Fic Atanazy OP 119 Findysz Władysław, ksiądz, bł. 171 Foerster Friedrich Wilhelm 45, 46, 193 Franciszek Ferdynand, arcyksiążę au- striacki, następca tronu 65 Franciszek Józef I, cesarz austria- cki 24, 27 Frankiewicz Stefan 95, 99, 191 Fulman Marian, biskup 76 Gadomski Jerzy 152, 193 Gajewski Stanisław, profesor 76, 78, 79, 83, 191 Gall Stanisław, biskup 147 Ganther Ernst 128 Gawkowski Robert 17, 191 Gawlina Józef, biskup 147 Giedymin, wielki książę litewski 21 Gillet Martin Stanislas OP 96, 118, 130, 146, 187 Glemp Józef, kardynał 181 Głażewski Andrzej 83 Gmurowski Andrzej OP 119 Górnicki M., ksiądz 35 Górska Janina 40 Górski Stanisław OP 92, 192 Górzyński Sławomir 191 Grabiński Stanisław 78 Gralewski Jan, ksiądz 37, 59–61, 184 Grocholski Remigiusz 78 Grottger Artur 71 Grzebień Ludwik SJ 97, 193 Grzegorczyk Jan 20, 131, 191 Guzdek Józef, biskup 182 Helst Bartholomeus van der 42 Hlond August, kardynał 138 Iłłakowiczówna Kazimiera 95 Isakowicz Leon, ksiądz 75 Iwanicki Karol 146 Jadwiga, królowa polska 72 Jakubiec Henryk OP 115, 118, 127, 148, 186–188 Jamróz Jerzy 153 Jan Paweł II, papież, św. 181, 190 Jasiewicz Krzysztof 72 Jaworski Bronisław 41, 62 Joergensen Johaness 103 Jordaens Jacob 71 Kabłak Jan 83 Kaczmarek Tomasz, ksiądz 174 Kaczorowski Henryk, ksiądz, bł. 179, 181 198 Kajsiewicz Hieronim CR 55 Kakowski Aleksander, kardynał 138, 147, 148 Kalinowski Rafał (Józef ) OCD, św. 182 Kantypowicz Dariusz OP 7, 8, 67, 79, 80, 109, 184, 192 Karolczak Kazimierz, profesor 26– –28, 30, 31, 34, 38, 192 Karska Józefa CSIC 55 Kasznica Eleonora, ps. „Ela” 12–15, 19, 176, 177 Kasznica Krzysztof (Andrzej) OP 12, 176 Kasznica Stanisław, ps. „dr A. Łuży- cki”, profesor 11–13, 17, 19, 20, 34, 173, 176, 192 Kasznicowie, rodzina 12, 192 Klahs Cyprian 120 Kłoczowski Jerzy, profesor 97, 116, 192 Kocyłowski Jozafat, biskup 89 Kolasiński Sadok OP 140 Kolbe Maksymilian OFMConv, św. 138 Konarski Stanisław 60, 61 Kopernik Mikołaj 177 Kopiński Aleksander 14, 15, 17, 18, 192 Kornafel Franciszek 176 Korniłowicz Edward 95 Korniłowicz Władysław, ksiądz 69, 73, 74, 76, 79, 80, 82, 83, 93, 95, 97–105, 109–112, 123, 131, 162, 163, 188, 191, 193 Kossak Wojciech 71 Kossak-Szczucka Zofi a 95 Kossobudzka Hanna 62 Kostecki Romuald OP 78 Kostka Jan 39 Kostka Zofi a z Odrowążów 39 Kowalski Kazimierz, biskup 88, 163 Kozal Michał, biskup, bł. 173–175, 180 Kozłowski Rudolf 152 Koźmiński Honorat, bł. 76 Krasińska Magdalena z Zawiszów Krasińska Maria z Czartoryskich 36, 55, 56, 65 Krasiński Ludwik 182 Krasiński Michał 36, 65 Kraszewski Józef Ignacy 49 Krąpiec Albert OP 20, 140, 142, 144, 176 Krokowicz Teresa z Szymańskich 12, 192 Krowacki Stanisław, ps. „Leonowicz” 13, 15, 176 Kopliński Anicet OFM, bł. 179, 181 Kornafel Kazimierz 52 Krsek Franciszek 52 Kubiak J. dr 17 199 Lacordaire Henri OP 122 Lampi Jan Chrzciciel 86 Lenczewski Tomasz 21, 192 Leon XIII, papież 34 Leunis Jan SJ 34 Liebert Jerzy 95 Lisowski Franciszek, biskup 128, 186 Lossow Joanna FSK 162, 163, 176 Ludwik Filip, król francuski 58 Lutosławski Kazimierz, ksiądz 53, 54, 59–61, 76, 78, 79, 93, 184 Łubieński Bernard CSsR 93 Łuczyński Ireneusz OP 20, 141, 142, 176 Majewska Małgorzata B. 97, 192 Majka Maurycy OP 144, 188, 189 Małkiewiczówna Helena 152 Maritain Jacques 95 Markiewicz Cyryl OP 115, 122– –124, 126 Markiewicz Jan, ksiądz 87 Marmion Kolumba OSB 102 Marszałek Władysław, zob. Czarne- cki Kazimierz Matejko Jan 43, 71 Matulewicz Jerzy, biskup 76 Mazarski Aleksander 78 Mazur Bruno (Zygmunt) OP 162, 165, 169, 170, 172, 173, 175– –177, 179, 190, 192, 194 Mączyński Czesław, płk. 69 Mączyński Franciszek 40 Mercier Désiré-Félicien-François- -Joseph 60 Miącz
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Pasja Michała. Życie i męczeńska śmierć bł. Michała Czartoryskiego OP
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: